Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Рожков Иван Сергеевич

Ива́н Серге́евич Рожко́в (1908 сыл атырдьах ыйын 20 күнэ [балаҕан ыйын 2 күнэ] эбэтэр 1908, Ивонино[d], Калуга күбүөрүнэ[d] — 1971 сыл от ыйын 30 күнэ эбэтэр 1971, Москва) — сэбиэскэй геолог, кыһыл көмүс, платина уонна алмаас үөскээбит сирдэрин геологиятыгар исписэлиис, ССРС БА чилиэн-кэрэспэдьиэнэ. ССРС БА Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи филиалын Геология институтун салайбыта; Сталинскай бириэмийэ икки төгүллээх лауреата[3].

Олоҕун олуктара

1908 сыллаахха Калуга күбүөрүнэтин Ивонино сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.

1933 сыллаахха Ленинградтааҕы хайа институтун бүтэрбитэ. Институту бүтэрэн баран Ураалга үлэлээбитэ: Васильевскай кыһыл көмүс рудалаах сиригэр геология-көрдүүр партияны салайбыта, Мелентьевскай рудник геолога этэ, онтон «Уралзолото» трест Богословскайдааҕы, Серовтааҕы уонна Ивдельдээҕи кыһыл көмүстээх оройуоннарыгар партиялары салайбыта.

1939 сыллаахха «Уралзолото» трест сүрүн геологунан анаммыта. Ураал орто уонна хотугу өттүлэригэр кыһыл көмүс уонна платина үөскээбит сирдэрин көрдөөһүнү, ону таһынан Ураал кумахтарыттан осмистай иридийи, циркону уонна алмаастары хостооһуну тэрийбитэ.

1945 сыллаахха ССРС Өҥнөөх металлургиятын министиэристибэтин «Главзолото» кыһыл көмүс-платина бырамыысыланнаһын сүрүн дьаһалтатын салайааччытын солбуйааччытынан уонна сүрүн геологунан анаммыта. ССРС кыһыл көмүстээх оройуоннарыгар кыһыл көмүскэ уонна платинаҕа геология-съемочнай, көрдүүр уонна чинчийэр үлэлэри хонтуруоллаабыта.

1952 сыллаахха «Ураал Хотугу уонна Орто өттүн кыһыл көмүс уонна платина кумахтарын геологиялара уонна кинилэр тарҕаналларын сокуоннара» диэн монография иһин геология-минералогия билимнэрин дуоктарын учуонай истиэпэнин ылбыта. 1957 сыллаахха ССРС БА-гар көспүтэ, ССРС БА Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи филиалын Президиумун бэрэссэдээтэлинэн анаммыта[4]. Биир кэмҥэ Саха сиринээҕи филиал Геология институтун салайбыта[3].

1959 сыллаахха профессор учуонай аатын ылбыта[4]. 1960 сыл бэс ыйын 10 күнүгэр ССРС БА чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыта (Сибиирдээҕи салаа, «геология» идэ)[5].

1964 сылтан 1971 сылга диэри ЦНИГРИ-ни салайбыта[4].

1971 сыл от ыйын 30 күнүгэр өлбүтэ[6].

Үлэтэ

Үлэтин бастакы кэмигэр Ураалга хостонор кыһыл көмүһү (Васильевскай, Кащеевскай, Мелентьевскай, Хотугу-Кузнечихинскай) үөрэппитэ. Хотугу-Кузнечихинскай уонна Мелентьевскай сирдэри кыһыл көмүс-колчедан-полиметаллическай көрүҥҥэ киллэрбитэ. Бу эбийиэктэр колчеданнаах уруудаларыгар самороднай кыһыл көмүс пириты, халькопириты, галенииты уонна сфалерииты кытта булкааһын булбута.

ССРС кыһыл көмүстээх уонна платиналаах каартатын 1 : 1 000 000 масштабаах оҥорууга салайааччы буолбута[4]. Үлэ түмүгэр уруудалаах оройуоннар уонна провинциялар тарҕаналларын туһунан дааннайдар түмүллүбүттэрэ, сүрүн кыһыл көмүстээх эпохалар уонна кэскиллээх сирдэр араарыллыбыттара.

Ураал Хотугу уонна Орто өттүн кыһыл көмүс уонна платина кумахтарын үөрэппитэ[4]. Ыраас металлар кумахтардаах үөскээбит сирдэрин геологическай сааһынан уонна генетическэй көрүҥнэринэн классификациялаабыта; мезозой кумахтарын продуктивнай метталлоносноһын, кинилэр тарҕаналларын сокуоннарын уонна геоморфологическай фактордары кытта ситимнэрин, ону тэҥэ төрүт источниктары кытта сибээстэрин көрбүтэ.

ССРС БА Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи филиалыгар үлэлии сылдьан, 1958—1961 сылларга Алдаҥҥа платина баарын үөрэппитэ. Чинчийии түмүгэр платина эндогеннай үөскээбит сирдэрин саҥа көрүҥэ арыллыбыта. Кини салалтатынан 1959—1963 сылларга Саха АССР Индигир бырамыысылыннай оройуонугар комплекснай чинчийиилэр ыытыллыбыттара.

Ураал уонна Саха сирин алмаастаах провинцияларын алмаастаах кумахтарын чинчийиигэ салайбыта. Тус-туспа саастаах кумахтары араарбыта уонна кинилэр генетическэй, морфологическай көрүҥнэрин ырыппыта. Саха сиригэр аан бастаан мезозойдааҕы алмаастаах кумахттар пролювиальнай көрүҥнэрин араарбыта. Кини салалтатынан 1962 сыллаахха Саха АССР сирин минерагенетическай каартата оҥоһуллубута.

1964—1971 сылларга ЦНИГРИ-гэ дириэктэрдии сылдьан, институт сүрүн хайысхаларынан кыһыл көмүстээх регионнарга ортоку уонна улахан масштабтаах сабаҕалааһыны оҥоруу уонна атын геологическай усулуобуйаларга сабаҕалааһын научнай төрүттэрин оҥоруу буолбуттара. Институкка Москваҕа алмаас уонна өҥнөөх металлар сиэктэрдэрэ, Мирнэйгэ алмаас лабораторията уонна Тулаҕа экспериментальнай чинчийиилэр салаалара тэриллибиттэрэ. ЦНИГРИ геолого-минералогическай наука кандидатскай диссэртээссийэлэрин көмүскээһини ылар бырааптаммыта[4].

Иитэр-үөрэтэр үлэтэ

Геолого-разведочнай институт устудьуоннарыгар лекциялары аахпыта, аспираннары бэлэмнээбитэ. Кини салалтатынан элбэх кандидатскай уонна дуоктар диссэртээссийэлэрэ көмүскэммиттэрэ. Геология билимин каадырдарын утумнаахтык бэлэмнээһиҥҥэ систиэмэлээх сыһыаны киллэрбитэ.

Уопсастыбаннай үлэтэ

«Советская геология», «Геология рудных месторождений» уонна «Геология и геофизика» сурунааллар редколлегияларын састаабыгар киирэрэ.

Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун чилиэнэ, Алмаастаах сирдэр геологияларыгар салаалар икки ардыларынааҕы научнай сэбиэт бэрэссэдээтэлэ уонна ССРС БА Сир үөскээһинин билимин салаатыгар урууданы үөскэтиигэ научнай сэбиэт россыпь секциятын бэрэссэдээтэлэ этэ. ССРС Геология министерствотыгар кыһыл көмүс уонна алмаас үөскээбит сирдэригэр сүрүн консультанынан үлэлээбитэ. Геология аан дойдутааҕы кэнгириэһин XXI—XXIII сессияларыгар дэлэгээт быһыытынан кыттыбыта[4].

Чинчийэр үлэтэ

Техническэй уонна популярнай ыстатыйалары, геология кыһалҕаларын туһунан босуобуйалары суруйбута. Научнай арыйыыларын норуот хаһаайыстыбатыгар туһаныы механизмнарын ырыппыта.

Сүрүн үлэлэрэ:

  • «Геология золотых и платиновых россыпей Северного и Среднего Урала и закономерности их размещения» (1954);
  • «Платина Алданского щита» (1962);
  • «Геология россыпей Якутии» (1964);
  • «Геохимия золота в коре выветривания и биосфере золоторудных месторождений куранахского типа» (1966);
  • «Алмазоносные россыпи Западной Якутии» (1967);
  • «Алмазы на службе человека» (1967);
  • «Геологические основы и методика поисков и разведки месторождений алмазов» (1970);
  • «Позднемезозойский магматизм и золотое оруденение Верхне-Индигирского района» (1971, атын ааптардары кытта)[4].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Ленин уордьана[6];
  • Үлэ Кыһыл Знамята уордьана[6];
  • Кыһыл Сулус уордьан[6];
  • Сталин бириэмийэтэ — кыһыл көмүскэ уонна платинаҕа чинчийэр уонна көрдүүр үлэлэрин иһин[3];
  • Сталин бириэмийэтэ — Тасеевскай кыһыл көмүс рудалаах сирин арыйыы уонна чинчийии иһин[3];
  • Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (1962)[4].

Аатын үйэтитии

Кини аатынан рожковит минерал ааттаммыта[4].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Faceted Application of Subject Terminology
  2. ↑ Рожков Иван Сергеевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. ↑ 1 2 3 4 Якутскому научному центру СО РАН исполнилось 70 лет (рус.). Российская академия наук. Сигэнии күнэ: 26 Атырдьах ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Рожков Иван Сергеевич (рус.). ФГБУ «ЦНИГРИ». Сигэнии күнэ: 26 Атырдьах ыйын 2026.
  5. ↑ Хронологический свод памятных юбилейных дат Российской академии наук: 2008 год (рус.). Российская академия наук. Сигэнии күнэ: 26 Атырдьах ыйын 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 Иван Сергеевич Рожков (рус.) (PDF). Санкт-Петербургский горный университет императрицы Екатерины II. Сигэнии күнэ: 26 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

Рожков И. С. Геология золотых и платиновых россыпей Северного и Среднего Урала и закономерности их размещения. — М.: Издательство АН СССР, 1954. Рожков И. С. Платина Алданского щита. — М.: Наука, 1962. Рожков И. С., Барсанов Г. П. Алмазоносные россыпи Западной Якутии. — М.: Наука, 1967.

Сигэлэр

Категориялар