Попов Кирилл Егорович
Кирилл Егорович Попов (1917 сыл олунньу 12 күнэ, Нөөрүктээйи — 1975 сыл тохсунньу 27 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй хаһаайыстыбаннай диэйэтэл, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыыалаҕа, Социалистыы Үлэ Дьоруойа.
Олоҕун олуктара
1917 сыллаахха тохсунньу (атын дааннайынан —олунньу) 12 күнүгэр Бүлүү уокуругун Нөөрүктээйи сэлиэнньэтигэр (билигин Лиэнскэй улууһа) элбэх оҕолоох кэргэҥҥэ уон иккис оҕонон төрөөбүт.
1933 сыллаахха Якутлес тириэс Туруктатааҕы мас кэрдэр учаастагар үлэтин саҕалаабыт. 1937 сыллаахтан мас тиэйээччилэр биригэдьиирдэрэ буолбут[1].
1941 сыл атырдьах ыйыгар Кыһыл аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. 1941 сыл сэтинньитигэр хомуньуус баартыйа кэккэтигэр киирбит.
Ол сыл сэтинньигэр диэри Иркутскай уобалас Мальта ыстаансыйатыгар 486-с стрелковай саппаас полкаҕа сулууспалаабыт. Сэтинньиттэн 188-с стрелковай дибиисийэ 523-с полкатыгар разведчик-автоматчиктар роталарыгар сылдьыбыт. Ахсынньыттан полката Волховскай фроҥҥа киирбит. Старай Русса анныгар буолбут кыргыһыыларга бааһыран 4 ыйтан ордук № 3458 эвакогоспитальга эмтэммит. Онтон Калинин фронун 31-с пограничнай полкатыгар сулууспалаабыт. Кенигсберг кириэппэһи ылыыга кыттыбыт. Кыһыл Сулус уордьанынан уонна бойобуой мэтээллэринэн наҕараадаламмыт.
1945 алтынньытыттан 1947 сэтинньитигэр диэри 95-с пограничнай этэрээккэ сулууспалаабыт. Старшина сыбаанньалаах демобилизацияланан баран дойдутугар төннүбүт.
Бастаан Турукта, онтон Нүүйэ ойуур учаастактарыгар начаалынньыктаабыт. Красноярскайга идэтин үрдэтиммит. Төннөн кэлэн үлэҕэ саҥа ньымалары киллэрбит: ат оннугар тыраахтары күүскэ туһанарга үөрэппит, урукку ыарахан ыйааһыннаах «Баян» диэр эрбии оннугар илдьэ сылдьарга ордук табыгастаах «Дружбалары» ылларбыт. Масчыттарга анаан олорор дьиэ туттарбыт, онон Нүүйэҕэ масчыттар микрооройуоннара баар буолбут. Кини көҕүлээһинэн Нүүйэҕэ бибилэтиэкэлээх, ааҕар хостоох култуура дьиэтэ тутуллубут.
1953 сыллаахха Лиэнскэй райпромкэмбинээтин дириэктэринэн анаммыт. Онно олордоҕуна «баай төрүттээҕин кистээбит» диэн буруйдаан баартыйаттан устубуттар (кини аҕата 1929 сыл кулаактааһыҥҥа түбэспит), үлэтиттэн уураппыттар.
Өлүөхүмэҕэ көһөн, онно түөрт сыл үлэлээн Жедай лесопуунун инники күөҥҥэ таһаарбыт. Ону көрөн ол саҕана хаалыылаах Дабаан лесопуунугар ыыппыттар. 1960 с. Үөһээ Өлүөнэ леспромхоһугар, онтон Жедай уонна Өлүөхүмэ лесопууннарын салайбыт.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1971 сыл ыам ыйын 7 күнүнээҕи Ыйааҕынан Попов Кирилл Егоровичка Социалистическай Үлэ Дьоруойун аата иҥэриллибит, Ленин уордьана уонна «Сиэрпэ уонна Балта» кыһыл сулус туттарыллыбыт.
1972 сыллаахтан Өлүөхүмэ леспромхоһун дириэктэринэн үлэлээбит.
1975 сыллаахха тохсунньу 27 күнүгэр Дьокуускайга өлбүт. Өлүөхүмэ оройуонун Чапаево сэлиэнньэтигэр көмүллүбүт.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Социалистыы Үлэ Дьоруойа[2] (1971);
- Кыһыл Сулус уордьана;
- «Кёнигсберы ылыы иһин» мэтээл;
- «Германияны кыайыы иһин» мэтээл.
Аатын үйэтитии
- К. Е. Попов аата Лиэнскэй оройуонун Ньүүйэ сэлиэнньэтин биир уулуссатыгар иҥэриллибит.
Быһаарыылар
Литэрэтиирэ
- Владимир Пестерев. История Якутии в лицах. — Якутск: «Бичик», 2001.
- Герои Социалистического Труда Якутской АССР: биобиблиогр. справ. — Якутск, 1987 — С. 120—121.