Степанов Николай Иванович - Ноорой

1897 сыл ыам ыйын 8 күнүгэр билиҥҥи Мэҥэ-Хаҥалас (уруккунан Илин-Хаҥалас) улууһун Мөҥүрүөн (Хара) нэһилиэгэр уус ыалыгар төрөөбүтэ.

Николай оҕо сааһыттан кыһыҥҥы уһун түүнү кылгатар улахан олоҥхоһуттары, ырыаһыттары батыһа сылдьан кэрэхсээн истэрэ. Онтон сыыйа кинилэри үтүктэн олоҥхолуу, ыллыы, уран тылы наардаан кэпсии үөрэммитэ. Кини онуоха эбии айылҕаттан ураты куоластааҕа. Онон сыыйа дьоҥҥо-сэргэҕэ биһирэтэр олоҥхоһут, тойуксут буолан барбыта. Бэйэтэ да ахтарынан, кинини кытта алтыһан үлэлээбит дьоннор бэлиэтииллэринэн, ордук таптаан, умсугуйан биир дойдулааҕа аатырбыт Бөтүрүүскэ Наһаарап олоҥхолуурун үгүстүк истибит, олоҥхолуур идэҕэ уһуллубут учууталынан ааҕар эбит. Николай 18-19 саастааҕар «Күн Эрили», «Түҥнэри Холорук» диэн олоҥхолору сайылык ыалларыгар олоҥхолоон бэркэ астыннарар буолбут. Николай Иванович олоҥхоһут быһыытынан 30-40 сылларга дойдутугар, республикаҕа тиийэ аатырбыта-сураҕарбыта. Ол курдук «Ала Туйгун», «О5о Ньургун», «Сабыйа Баай Тойон, Сабыйа Хотун» диэн олоҥхолорун колхоз кулууптарыгар туруортаабыта, Дьокуускайга драмтеатрга эмиэ туруора сылдьыбыттара. Маныаха бэйэтэ сүрүн оруолларга оонньуура уонна туруорааччы режиссер быһыытынан кыттара. 9 олоҥхону оҥорбут: «Оҕо Ньургун», «Ала Туйгун», «Күн Эрили», «Бэриэт Бэргэн», «Улдьаа Боотур», «Түҥнэри Холорук», «Айталы Куо», «Одунча Бөҕө», «Сабыйа Баай, Айыы Салаҕай».

Норуот ырыаһытын быһыытынан бэрт таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Уопсайа 80-ча ырыаны-тойугу айбыта.

Николай Иванович Степанов А5а дойду Улуу сэриитин кыттыылаа5а этэ. 1942 с. бэс ыйын 22 күнүгэр 44 саастааҕар армияҕа ыҥырыллыбыта. Ийэ дойдутугар ытык иэһин чиэстээхтик толорбута. Хорсун саллаат хаста да ыараханнык бааһыран, инбэлиит буолан, «Хорсунун иһин» мэтээллээх 1943 с. бэс ыйыгар, дойдутугар ытык иэһин чиэстээхтик толорбута.

1975 сыллаахха өлбүтэ.

• Дьол суола. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1953. — 38 с.
• Хомус ырыата. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1964. — 40 с.
• Ырыалар-тойуктар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1968. — 72 с.
• Уостубат уйгу. — Дьокуускай: Кинигэ изд-нота. 1974. — 32 с.
• Махтал: Хоһооннор-тойуктар. / Степанов Н. И., Амбросьев А. П. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1979. — 96 с.
• Күн Эрили: Олоҥхо. — Дьокуускай, 1995. — 179 с.

• Илларионов В. В. «Олоҥхо алыптаах эйгэтэ» Дьокуускай «Бичик» 2006 с. Аан тыл 3-4 сирэй., «Норуот ырыаһыта Ноорой» 112-115с (1992 с.) 
• Шерхунаев Р. А. Певцов благородное племя. — Иркутск, 1977.
• Илларионов В. В. Искусство якутских олонхосутов. — Якутск, 1982.