Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Новгородов Афанасий Иннокентьевич

Афанасий Иннокентьевич Новгородов (1902 сыл балаҕан ыйын 4 күнэ, Үөһээ Дьааҥы — 1983 сыл атырдьах ыйын 19 күнэ, Москва) — устуоруйа билимин дуоктара, профессор, Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, Гражданскай сэрии кыттыылааҕа.

Олоҕун олуктара

Афанасий Новгородов 1902 сыллаахха балаҕан ыйын 4 күнүгэр Верхоянскай куоракка улуус суруксутун Иннокентий Новогородов дьиэтигэр төрөөбүтэ[1]. 1917 с. сайыныгар верхоянскайдааҕы икки кылаастаах оскуоланы бүтэрэн баран Иркутскайга барбыта. Онно Иркутскайдааҕы учуутал семинариятыгар киирбитэ, онтон ону саппыттарын кэннэ үөрэҕин тыа хаһаайыстыбатын училищетыгар салҕаабыта.

Бу сылдьан Илин Сибиир Кыһыл аармыйатын артиллерия хомуньуустуу биригээдэтигэр киирбитэ. Үрүҥнэри утары сэриилэһиигэ кыттыбыта, 1920 сыл кулун тутар 1 күнүгэр РКП(б) кэккэтигэр киирбитэ.

1921—1923 сс. А. И. Новгородов Народнай-революционнай аармыйа араас чаастарыгар инструктор-организатор быһыытынан сулууспалаабыта, онтон политрук буолбута, кыргыһыыларга кыттыбыта. 1922 с. ыараханнык бааһыран баран Иркутскайга төннүбүтэ, Иркутскайдааҕы РКП(б) Губкомугар тэрийэр салаа инструкторунан үлэлээбитэ[2].

Илиҥҥи омуктар үлэлээн иитиллээччилэрин хомуньуустуу университеттарын (Коммунистический университет трудящихся Востока) бүтэрэн баран А. И. Новгородов Саха сиринээҕи ВКП(б) обкуомугар ыытыллыбыта. Бу Москубаҕа үөрэнэр сылларыгар Саха сирин уонна Гражданскай сэрии туһунан бастакы ыстатыйалара тахсыбыттара.

1926 с. от ыйыгар Афанасий Иннокентьевич Дьокуускайга кэлбитэ, онтон ВКП(б) Верхоянскай уокуруктааҕы кэмитиэтин сэкиритээринэн буолбута. Тута Бастакы уокуруктааҕы ВКП(б) конференциятын тэрийэн барбыта, онтун 1926 с. сэтинньи 10-18 күннэригэр ыыппыта.

ВКП(б) обкуомун чилиэнинэн талыллыбыта. Биир сыл Верхоянскайга үлэлээн баран 1927 с. сэтинньи 29 күнүгэр Дьокуускайга обкуомҥа ыҥыран ылбыттара.

1928 с. бэс ыйыгар Алданнааҕы уокурук кэмитиэтин тэрийэр салаатын сэбиэдиссэйинэн ыыппыттара. 1928 с. сэтинньитигэр иккистээн обкуом чилиэнинэн талбыттара. 1929 тохсунньутугар Алдан уокуругун исполкомун бэрэстээтэлиэн талбыттара, онтон кулун тутарга 6-с Бүтүн Саха сиринээҕи Сэбиэттэр сийиэстэригэр ЦИК чилиэнинэн, ЦИК бэрэстээтэлин солбуйааччытынан уонна Бүтүн сойуустааҕы ВЦИК-ка Саха сириттэн бэрэстэбиитэл быһыытынан талбыттара (бу дуоһунаска 1930 сыл атырдьах ыйын 25 күнүттэн 1931 с. кулун тутар 22 күнүгэр дылы үлэлээбитэ).

1947 сыл бэс ыйын 19 күнүттэн 1950 сыл бэс ыйын 16 күнүгэр дылы Тыл, литератуура уонна устуоруйа институутун дириэктэрэ.

1983 атырдьах ыйын 19 күнүгэр өлбүт, уҥуоҕа Москубаҕа Ваганьково кылабыыһатыгар көмүллэ сытар.

Наҕараадалара

  • «Бочуот Бэлиэтэ» уордьана;
  • «Москуба көмүскэлин иһин» мэтээл;
  • «1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин» мэтээл;
  • «Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ» (1962) бочуоттаах аат[1].

Аатын үйэтитии

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ В. А. Штыров 2005 сыл сэтинньи 24 күнүнээҕи 2407 нүөмэрдээх Ыйааҕынан Столбы орто оскуолатыгар история билимин дуоктара, бөлүһүөпүйэ билимин хандьыдаата А. И. Новгородов аата иҥэриллибитэ.
  • 2017 сыллаахха Афанасий Новгородов тус бибилэтиэкэтин аркыыбын кини кэргэнэ Нина Андреевна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Москубаҕа баар Постпредствотын култуураҕа уонна иһитиннэриигэ киинигэр туттарбыта[3].

Сигэлэр

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Новгородов Афанасий Иннокентьевич. Сигэнии күнэ: 7 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 7 Балаҕан ыйын 2021 года.
  2. ↑ ОДИН ИЗ ПЕРВЫХ ОРГАНИЗАТОРОВ АКАДЕМИЧЕСКОЙ НАУКИ В ЯКУТИИ, «Наука и техника в Якутии»,
  3. ↑ Библиотека якутского постпредства пополнилась книгами Афанасия Новгородова. Сигэнии күнэ: 7 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 7 Балаҕан ыйын 2021 года.

Категориялар