Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Надбитов Пётр Тимофеевич

Пётр Тимофеевич Надби́тов (1938 сыл сэтинньи 1 күнэ, Көвүд[d], Калмыкия АССР[d]) — сэбиэскэй, Арассыыйа балетмейстера, Калмыкия Дьоруойа, РСФСР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, Калмыкия АССР үтүөлээх артыыһа, Чечня-Ингушетия АССР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, О. И. Городовиков аатынан Калмыкия АССР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, «Норуот үҥкүүтүн рыцара» номинацияҕа «Балет» сурунаал бирииһин лауреата, Калмыкия «Ойраты» судаарыстыбаннай үҥкүү тыйаатырын айааччыта уонна уус-уран салайааччыта.

Олоҕун олуктара

Петр Надбитов сэтинньи 1 күнүгэр 1938 сыллаахха Калмыкия АССР Көвүд нэһилиэгэр төрөөбүт. 1943 сыллаахха дьиэ кэргэнин кытта Сибииргэ көскө ыытыллыбыт, онно орто оскуоланы бүтэрбит. 1957 сыллаахха уус-уран самодеятельность биир бастыҥ кыттыылааҕын быһыытынан «Тюльпан» судаарыстыбаннай ырыа уонна үҥкүү ансаамбылыгар балет артыыһынан ылыллыбыт[1][2]. 1960 сыллаахха А.Ваганова аатынан судаарыстыбаннай академическай училищеҕа үөрэнэ киирбит, 1963 сыллаахха бүтэрбитэ, ол кэнниттэн Сэбиэскэй аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыт. Приволжскай байыаннай уокурук ырыа уонна үҥкүү судаарыстыбаннай ансаамбылыгар сулууспалаабыт. Демобилизацияланан баран «Тюльпан» ансаамбылга хат киирбит[3].

1960 сыллаахха ССРС култууратын министиэристибэтин «Туйгун үлэтин иһин» бэлиэнэн наҕараадаламмыт, онтон 1962 сыллаахха, 24 саастааҕар, «Калмыкия АССР үтүөлээх артыыһа» бочуоттаах аакка тиксибит[2].

1970-с сылларга Элиста автодорожнай техникумун «Хадрис» норуодунай ансаамбылыгар балетмейстердаабыт, ансаамбыл Арассыыйа биир бастыҥ коллективын быһыытынан дипломҥа тиксибит[2]. 1973 сыллаахха Москубатааҕы судаарыстыбаннай култуура институтун хореографическай салаатыгар үөрэнэ киирбит, 1977 сыллаахха бүтэрбит. «Тюльпан» ансаамбыл кылаабынай балетмейстерынан, онтон уус-уран салайааччытынан анаммыт[3].

1979 сыллаахха бастакытын туруорбут бырагырааматын иһин О. И. Городовиков аатынан Калмыкия АССР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин ылбыт. 1985 сыллаахха Э.Деликов аатынан бириэмийэҕэ тиксибит. 1985 сыллаахха «Джангар» ансаамбылы тэрийбит[3].

1989-1990 сылларга «Ойраты» ансаамбылы тэрийбитэ[4]. Тыйаатыр официальнай саайта көрдөрөрүнэн, кэлэктиип тэриллибит сылынан 1990-с сыл буолар, сорох источниктарга 1989 сыл диэн көстөр[3]. 1990 сыллаахха «Ойраты» ансаамбыл судаарыстыбаннай үҥкүү тыйаатырыгар кубулуйбут.

2018 сыллаахха Петр Надбитов 80 сааһыгар «Ойрат-Аренаҕа» Калмыкия судаарыстыбаннай «Ойраты» үҥкүү тыйаатырын «Калмык үҥкүүтүн кыһыл көмүс пуондата» диэн улахан бырааһынньыктааҕы кэнсиэр ыытыллыбыт[5].

Кинигэлэрэ

  • Надбитов, П. Т. Жизнь в вихре танца. — Элиста: АПП «Джангар», 2005. — 296 с.;
  • Надбитов, П. Т. Мои путевые заметки. — Элиста, 2024.[6].

Наҕараадалара

  • Калмыкия АССР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ (1962);
  • РСФСР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ (1987);
  • Доҕордоһуу уордьана (28.12.2009)[7];
  • Үрүҥ Лотос уордьан туттарыылаах Калмыкия дьоруойа (2013)[8];
  • Бочуот уордьана (21.05.2024) — дойду култууратын уонна ускуустубатын сайыннарыыга өҥөлөрүн, өр сыллаах таһаарыылаах үлэтин иһин[9][1];
  • «Арассыыйа норуоттарын култуураларын харыстааһыҥҥа уонна сайыннарыыга кылаатын иһин» номинацияҕа «Нация киэн туттуута — 2025» бүтүн арассыыйатааҕы бириэмийэ[10][11].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Сегодня Герою Калмыкии, Заслуженному деятелю искусств РСФСР Петру Надбитову вручат высокую государственную награду. Вести Калмыкия (3 Сэтинньи 2024). Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Маэстро Танца Надбитов Петр Тимофеевич. Институт РОПКиП. Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Надбитов Петр Тимофеевич. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  4. ↑ Руководитель. Государственный театр танца Калмыкии «Ойраты». Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  5. ↑ Калмыкия отметит юбилей Петра Надбитова. Вести Калмыкия / ГТРК «Калмыкия» (28 Сэтинньи 2018). Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  6. ↑ Петр Надбитов представил новое издание «Мои путевые заметки». КалмТВ (21 Бэс ыйын 2012). Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  7. ↑ Награждённые государственными наградами Российской Федерации. Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026. Архивировано 9 Сэтинньи 2013 года.
  8. ↑ Петру Надбитову присвоено звание Герой Калмыкии. Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  9. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21.05.2024 № 423 "О награждении государственными наградами Российской Федерации". Официальное опубликование правовых актов (21 Ыам ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  10. ↑ Высшее признание: основатель «Ойратов» Пётр Надбитов победил во Всероссийской премии «Гордость нации». РИА Калмыкия (28 Кулун тутар 2025). Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.
  11. ↑ Надбитов Петр Тимофеевич. ОГО Ассамблея народов России. Сигэнии күнэ: 6 Муус устар 2026.

Литература

  • Надбитов Петр Тимофеевич: [биогр.] // Самые влиятельные люди Калмыкии. — Ростов-на-Дону ; Элиста: Изд. Дом «Антураж», 2005. — С. 28.;
  • Бадмин Б. Нәдвдә Петя: җирн җилин өөнднь нерәдҗәнәв: шүлг // Хаврин айс: дуд, шүлгүд, поэм. — Элст, 2002. — С. 125.;
  • Танцевальный фольклор народов России : [материалы всерос. науч.-практ. конф., посвящ. 70-летию со дня рождения и 50-летию творч. деятельности П. Т. Надбитова (г. Элиста, 17—18 дек. 2008 г.)] / редкол.: Очирова Н. Г. (отв. ред.) и др.. — Элиста: КИГИ, 2010. — 220 с. — 350 экз. — ISBN 978-5-903833-26-9;
  • Республика Калмыкия, Календарь знаменательных дат на 2013 год / сост.: В. В. Сангаджиева, Д. А. Алексеева; ред. О. Е. Аргунова. — Элиста: Национальная библиотека им. А. М. Амур-Санана, 2012. — С. 44. — 72 с.;
  • Айтан, В. Биид авлгдсн седкл: Әрәсән болн Хальмг Таңһчин искусствин ачта үүлдәч П. Т. Надбитовин тускар // Теегин герл = Свет в степи : журнал. — 1998. — № 8. — С. 97—101.;
  • Арзаева, М. Заяни билгтә биич: Әрәсән болн Хальмг Таңһчин искусствин ачта үүлдәч П. Т. Надбитовин тускар // Хальмг үнн : газета. — 1998. — 4 ноябрь (№ 207). — С. 4.;
  • Хейчиева, Г. Петр Надбитов: Моя заветная мечта — создать центр традиционной культуры // Элист. панорама : газета. — 2005. — 18 февраль (№ 27). — С. 6.;
  •  // Известия Калмыкии : газета. — 2013. — 8 ноябрь (№ 195—196 (5624-5625))..

Сигэлэр

Категориялар