Күөрчэх

Күөрчэх — чөчөгөйү анал ытыгынан ытыйан хойуннарыллыбыт үрүҥ ас[2].

Астааһын

Иһит үстэн бииригэр сөрүүн чөчөгөйү эбэтэр сүөгэйи куталлар уонна ытыгынан күүгэҥҥэ ытыйаллар. Саахар, отон, сугун, дьэдьэн эбэтэр отон барыанньа кутуллуон сөп[3][4]. Атын ньыма: иһиккэ чөчөгөйү уонна үүтү куталлар уонна тэҥник астыыллар. Күөрчэҕи килиэби уонна алаадьыны кытта биэрэллэр.

Таба үүтүттэн эмиэ күөрчэҕи оҥороллор[5].

Күөрчэхтэн тоҥ күөрчэх эбэтэр «мартышки» диэн десерт астыыллар[6]. Астыыр ньыма: быһыыга күөрчэх кутуллар уонна тоҥоруллар эбэтэр ньуосканан хаптаҕай бүлүүдэҕэ кутуллар уонна тоҥоруллар[7].

Устуоруйа

В. Л. Серошевскай «Якуты. Опыт этнографического исследования» диэн үлэтигэр күөрчэҕи маннык ойуулуур: «олус минньигэс утах… саха сакалаата диэн ааты ылыан сөп»[7].

Ричард Маак аска күл кутулларын туһунан суруйбута:

Якутки — большие мастерицы взбивать сливки (керчях или кюерчях), для приготовления которых в якутских хозяйствах имеется целый ряд мутовок весьма разнообразных форм. Взбивание производится обыкновенно весьма быстро и в погребе, сидя на льду, причем для скорейшего сбивания к сливкам, как говорят, прибавляют некоторое количество золы. В смешении с ягодами сбитые сливки носят название отонноох керчях.

Р. К. Маак, Якуты. Опыт этнографического исследования. 1896 год

Күл быһыытынан аһылык туой буолуон сөп[8].

Үгүстүк сүөгэйи муус тары кытта астааччылара. Сэдэхтик үүт суоҕуна уу куталлара, састаабыттан 1/3 ылара[8].

Ас аата

Эдуард Пекарскай «Словарь якутского языка» айымньытыгар «күөрчэх» диэн ааты ытык илдьэр. Бу аат үрүҥ аһылыкка көспүтэ[7].

Күөрчэх улуустааҕы ааттара баар: мооруос, дагда уонна көппөкү[9][8].

Быһаарыылар

  1. 1 2 3 4 Якуты. Саха (рус.)
  2. Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта. —V том. — Новосибирскай: Наука, 2008
  3. Абрамов, 2006, с. 24
  4. Николаев, 2010, с. 124
  5. Абрамов, 2006
  6. Что попробовать: салат “Индигирка”, строганина и десерт “Тоҥ күөрчэх”. https://ulus.media (2024). Сигэнии күнэ: 2 Муус устар 2025.
  7. 1 2 3 Николаев, 2010, с. 123
  8. 1 2 3 Саввин, 2005, с. 110
  9. Николаев, 2010, с. 110

Литература