Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Заповедниктар аан дойдутааҕы күннэрэ

Заповедниктар Аан дойдутааҕы күннэрэ (нууч. Международный день заповедников) — Айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы сойууһун көҕүлээһининэн олохтоммут аан дойду үрдүнэн сылын аайы ыам ыйын 24 күнүгэр бэлиэтэнэр бырааһынньык. Заповедниктары харыстыыр уонна харайар үлэһиттэр идэлээх бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ буолар.

Устуоруйата

1909 сыллаахха ыам ыйын 24 күнүгэр Швецияҕа национальнай паарка тэриллибитэ. Европаҕа национальнай пааркалар (аан айылгылар) уонна резерваттар (эркээйи сирдэр) систиэмэлэрэ аан бастакынан бу дойдуга баар буолбута.

Заповедниктар аан дойдутааҕы күннэрэ Айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы сойууһун (МСОП) көҕүлээһининэн 2000 сылтан ыла сыл аайы бэлиэтэнэр. Сүрүн сыала-соруга — аан дойдуга айылҕаны, тыынар-тыыннааҕы, кыыл-сүөл эйгэтин харыстааһын[1][2].

Арассыыйаҕа Заповедниктар уонна национальнай пааркалар күннэрэ тохсунньу 11 күнүгэр бэлиэтэнэр. Бу күн дойдуга бастакы заповедник — Баргузинскай заповедник тэриллибит күнүгэр сөп түбэһэр.

Бырааһынньык үгэстэрэ

Пааркаларга, заповедниктар сирдэригэр айылҕа харыстабылын туһунан тематическай көрдөрүүлэр, быыстапкалар, экскурсиялар, лиэксийэлэр, бэстибээллэр, араас тэрээһиннэр ыытыллаллар.

Заповедниктар

Заповедниктар диэн онно үүнэр үүнээйини, үөскүүр хамсыыр харамайы, ыраас уулары, күрүлгэннэри, былыргы үйэтээҕи хаспахтары, таас хайалары, очуостары харыстыыр сыаллаах, дьон олороро, үлэлиирэ бобуулаах харыстанар сирдэр эбэтэр акваториялар быһыллыбыт сирдэрин сорох чааһа ааттанар[3].

Аан дойдуга бастакы заповедник биһиги эрабыт иннинээҕи III (үһүс) үйэҕэ Шри-Ланкаҕа төрүттэммитэ. Деванампиятисса ыраахтааҕы, бэйэтигэр уонна кэлэр көлүөнэ удьуордарыгар анаан хаалларар туһугар таһаарбыт анал сокуонугар олоҕуран, олорор арыыларын ыйыллыбыт сорох сирдэригэр бас билэр дьонноро сылдьалларын боппута[4].

Айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы сойууһун 2024 с. биэрбит көрдөрүүтүнэн, аан дойду үрдүнэн 6555 национальнай паарка уонна 630-тан тахса айылҕа биосфернай заповедниктара 119 дойдунан тарҕанан сыталлар[5].

Саамай улахан заповедник Африкаҕа баар. Бу заповедник үс улахан национальнай пааркалар холбоһуктарыттан үөскээбитэ — Африка Соҕуруу Өрөспбүүлүкэтигэр баар Крюгер национальнай паарката, Мозамбикка баар Лимпопо национальнай паарката уонна Зимбабвеҕа баар Гонарежу национальнай паарката. Уопсай иэнэ — 35 тыһ. кв. килэмиэтир[6]. Саамай кыра заповедниктартан биирдэстэрэ — Арассыыйаҕа баар Галичья Гора. Кини иэнэ 2,3 кв. килэмиэтир[7]. Билигин Арассыыйа үрдүнэн 596 тыһ. кв. килэмиэтир иэннээх 103 заповедник, 47 национальнай паарка уонна и 68 федеральнай заказник үлэлии-хамсыы тураллар. Бу сирдэр уопсай иэннэрэ Европа саамай улахан дойдутун — Францияны — кээмэйинэн баһыйар. Федеральнай суолталаах ытык-кэрэ сирдэр Арассыыйа 3 % ылаллар, онтон араас таһымнаах бары ытык-кэрэ сирдэри аахтахха — 11 %[8].

2025 сыллаахха Арассыыйа үрдүнэн 102 заповедник уонна 42 национальнай паарка баар[8].

Заповедник ордук кытаанах харыстабылы ирдиир. Бу национальнай пааркаттан сүрүн уратыта буолар.

Галерея

Серенгети. Танзания хоту өттүгэр баар национальнай паарка
Баргузинскай заповедник. Арассыыйа (Бүрээтийэ)
Шри-Ланка национальнай паарката
Вилпатту. Шри-Ланка. Аан дойду үрдүнэн ордук былыргы заповедник
Лимпопо транснациональнай паарка. Аан дойду үрдүнэн саамай улахан.

Быһаарыылар

  1. ↑ 24 мая отмечается Международный день заповедников. gorodirkutsk.ru. Город Иркутск.РУ (22 Ыам ыйын 2019). Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.
  2. ↑ Заповедный мир "Ненецкий". Русское географическое общество (24 Ыам ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.
  3. ↑ Что такое заповедник, и чем он отличается от заказника: примеры. Моя планета. Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.
  4. ↑ Национальные парки Шри-Ланки. travellanka.ru. Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.
  5. ↑ Тамара Казарина. Заповедные места. ТАСС. Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.
  6. ↑ В Африке создан крупнейший национальный парк. РИА Новости (11 Ахсынньы 2002). Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.
  7. ↑ Международный день заповедников. Парламентская газета (24 Ыам ыйын 2019). Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.
  8. ↑ 1 2 К 2025 году площадь заповедников России вырастет на 12 млн га (рус.). Русское географическое общество. Сигэнии күнэ: 3 Ахсынньы 2025.

Категориялар