Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Денисов Герман Васильевич

Денисов Герман Васильевич (1929 сыл алтынньы 7 күнэ, Первомайск[d], Нижнэй Новгород уобалаһа — 2014 сыл атырдьах ыйын 25 күнэ, Мытищи[d], Москва уобалаһа) — сэбиэскэй уонна Арассыыйа тыа хаһаайыстыба билимин хандьыдаата, биология дуоктара, СӨ НА Академига.

1929 сыл алтынньы 7 күнүгэр Нижнэй Новгород уобалаһын Первомайскай куоракка төрөөбүтэ.

Олоҕун олуктара

1929 сыллаахха алтынньы 7 күнүгэр билигин Нижегородскай уобалас киирэринэн Первомайскай куоракка инженер дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.

Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар ааспыт оҕо сааһын Марийскай АССР Горномарийскай оройуонун Вольная Рутка дэриэбинэтигэр эһээтигэр атаарбыта. Онно 12 сааһыттан «Комсомолец» колхозка үлэлээбитэ, онтон 13 сааһыттан молотилка дизелиһинэн

1950—1954 аармыйаҕа сулууспалаан баран Одессаҕа Н. С. Хрущев аатынан артельга агроном.

1956 сыллаахха Одесса куоракка Тыа хаһаайыстыба Институтун бүтэрбитэ, идэтэ агрономия. Сахалин уобаласка «Светлый путь» колхуоска агроном. Корсаков оройуонугар Тамбовское сэлиэнньэҕэ сүрүн агрономом, МТС дириэктэрин солбуйааччы. «Корсаковский» совхоз сүрүн агронома, дириэктэри солбуйааччы[1].

1961—1968 сылларга Одессаттааҕы Тыа хаһаайыстыба институтун ботаника кафедра аспирана, Селекция уонна семеноводство кафедратын ассистена.

1968—1969 сыллаахха Магадан куоракка НИИСХ Хотугулуу-илин зонатааҕы дириэктэрэ.

1969—1973 сыллардаахха НИИСХ Хотугулуу-илин зонатааҕы наукаҕа дириэктэрэ, Кормопроизводство лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

1973—1993 сыллардаахха Саха сиринээҕи Наука киинин Биология институтун геоботаника лаборатория сэбиэдиссэйэ, почва уонна үүнээйи ресурсаларын отделын сэбиэдиссэйэ, 1987 сылтан билимҥэ дириэктэр солбуйааччыта. 1988 сыллаахха биология дуоктара[2][3].

1994—2000 сылларга Саха Өрөспүүлүкэтин Наукаларын академиятын Хотугу сирдээҕи луговодство институтун төрүттээччитэ уонна дириэктэрэ. 2000 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Наукаларын академиятын сүбэһитэ[1][4].

Олоҕун тиһэх сылларыгар Москва аттыгар Мытищи куоракка олорбута уонна үлэлээбитэ. 2014 сыл атырдьах ыйын 25 күнүгэр онно өлбүтэ[1][2].

Билим үлэтэ

Билимҥэ бастакы билиитин Козьмодемьянскай куорат бибилэтиэкэтигэр ылбыта.

1987 сыллаахха «Ирбэт тоҥ зонатыгар элбэх сыллаах оттору үүннэрии эколого-биологическай олохторо» диэн тиэмэҕэ докторскай диссертациятын көмүскээбитэ. Биология наукатын доктора (1988)[1][5].

Ирбэт тоҥ зонатыгар теоретическай уонна практическай луговодство, луговедение, ботаника, агроэкология, агрофитоценология, хонуу үүнээйилэрин интродукциятын уонна селекциятын улахан специалиһынан биллэр.

Кини 300-тэн тахса билим үлэни, ол иһигэр 12 монографияны, производствоҕа 8 рекомендацияны, хонуу үүнээйилэрин суортугар 5 авторскай туоһуну, изобретениеҕа 2 патены бэчээттэппитэ.

Магадааҥҥа үлэлиир кэмигэр Колыма, Анадырь, Чукотка уонна Камчатка хонууларын үөрэппитэ, эрэгийиэн тирэх пууннар ситимнэрин тэрийбитэ.

Кини көҕүлээһининэн уонна профессордар В. Н. Андреев, И. П. Щербаков көмөлөрүнэн Саха сиригэр хотугу луговодство теориятын лабораторията тэриллибитэ. Манна Г. В. Денисов научнай-производственнай Ньурбатааҕы стационары тэрийиигэ улахан үлэни ыыппыта. Бу стационар 1982—1985 сылларга олохтоох селекция элбэх сыллаах отторун 416 тоннаҕа тиийэ сиэмэтин оҥорон таһаарбыта. Элбэх сыллаах оттор 7 суортара үөрэтиллибиттэрэ уонна айыллыбыттара, онтон икки суорт өрөспүүбүлүкэ Бүлүү зонатын усулуобуйатыгар районированнай буолбуттара. Ньурбатааҕы стационарга кини олохтообут мониторинговай чинчийиилэрэ 40-тан тахса сыл тухары салҕанан бараллар.

Кини 6 билим хандьыдаатын бэлэмнээбитэ, ону таһынан 1 дуоктар диссертация билим консультана буолбута.

Арассыыйа технология билимнэрин академиятын чилиэн-корреспондена. 1993 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Билим академиятын дьиҥнээх чилиэнэ буолбута[1][2][4].

Олоҕун тиһэх сылларыгар Подмосковье Мытищи куоратыгар мунньуллубут киэҥ матырыйаалы түмэн ырыппыта, монографиялары, билим ыстатыйалары суруйбута уонна Саха сиригэр научнай кадрдары бэлэмнээбитэ[1].

Сүрүн билим үлэлэрэ

Г. В. Денисов сүрүн үлэлэрин испииһэгэ[1][5][6][7]:

  • Денисов Г. В. Овёс в зоне вечной мерзлоты / Г. В. Денисов; ответственный редактор Л. Г. Еловская. — Новосибирск: Наука, Сибирское отделение, 1979. — 182, [2] с.: ил.; 21 см.
  • Денисов Г. В. Волоснец сибирский на Северо-Востоке СССР / Г. В. Денисов, В. С. Стрельцова; ответственный редактор В. Н. Андреев. — Новосибирск: Наука, Сибирское отделение, 1980. — 135, [2] с.: ил.; 22 см.
  • Денисов Г. В. Кормовые культуры в зоне вечной мерзлоты / Г. В. Денисов. — Москва: Россельхозиздат, 1980. — 181, [1] с.: ил.; 20 см.
  • Денисов Г. В. Травосеяние в зоне вечной мерзлоты (эколого-биологические основы): монография / Г. В. Денисов; отв. ред. Ф. К. Тихомиров; Академия наук [АН] СССР. Сибирское отделение [СО]. Якутский филиал. Институт биологии. — Новосибирск: Наука. Сибирское отделение [СО], 1983. — 241 с.: табл.
  • Денисов Г. В. Эколого-биологические основы возделывания многолетних трав в зоне вечной мерзлоты: диссертация … доктора биологических наук: 03.00.05. — Якутск, 1987. — 361 с.: ил. + Прил. (262 с.: ил.).
  • Денисов Г. В. Покорённая мерзлота / Г. В. Денисов, А. М. Юдин; ответственный редактор Ф. Э. Реймерс; Академия наук СССР, Сибирское отделение. — Новосибирск: Наука, Сибирское отделение, 1988. — 141, [1] с.: ил., табл. — (Человек и окружающая среда). — ISBN 5-02-029411-X: Б. ц.
  • Денисов Г. В. Травосеяние в Якутии / [Г. В. Денисов, О. И. Адамова, В. П. Хайми и др.]. — Якутск: Кн. изд-во, 1989. — 223, [1] с.: ил.; 22 см.
  • Денисов Г. В. Адаптивнoсть лугoвых растений в криoлитoзoне / Денисов Герман Васильевич, Стрельцова В. С.; Отв. ред. Киршин И. К.; АН СССР, Сиб. отд-ние, Якут. ин-т биологии. — Новосибирск: Наука, Сиб. отд-ние, 1991. — 253 (2) с.: ил.; 22 см. — ISBN 5-02-029420-9.
  • Денисов Г. В. Применение пробиотиков в промышленном птицеводстве // Ветеринария. — 2009. — № 4. — С. 15—17. (Практика: опыт, проблемы, перспективы). — ISSN 0042-4846.
  • Денисов Г. В. Модернизация кормовой базы животноводства Якутии // Кормопроизводство. — 2010. — № 7. — С. 7—8. (Проблемы экономики). — ISSN 0235-2540

Сыбаанньалара уонна наҕараадалара

  • Арассыыйа Федерациятын билимин үтүөлээх деятелэ (1992 сыл алтынньы 5 күнэ) — билим үлэтигэр ситиһиилэрин иһин[3][8];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ[1][3];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх агронома[1][3];
  • Норуоттар доҕордоһууларын уордьана (1986)[2];
  • «1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл[2][1];
  • «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Вы точно человек? КиберЛенинка. Сигэнии күнэ: 3 Ыам ыйын 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Мочаев, 2017, с. 123
  3. ↑ 1 2 3 4 Биологии луговых растений — ИБПК СО РАН(биллибэт). ibpc.ysn.ru. Сигэнии күнэ: 3 Ыам ыйын 2025.
  4. ↑ 1 2 Академия Наук РС(Я) (рус.). yakutia.science. Сигэнии күнэ: 3 Ыам ыйын 2025.
  5. ↑ 1 2 Денисов, Герман Васильевич - Эколого-биологические основы возделывания многолетних трав в зоне вечной мерзлоты : диссертация ... доктора биологических наук : 03.00.05 - Search RSL(биллибэт). search.rsl.ru. Сигэнии күнэ: 3 Ыам ыйын 2025.
  6. ↑ Электронная библиотека Национальной библиотеки РС(Я) (рус.). sci.e.nlrs.ru. Сигэнии күнэ: 3 Ыам ыйын 2025.
  7. ↑ АРМ Читателя (рус.). abis.lib.tomsk.ru. Сигэнии күнэ: 3 Ыам ыйын 2025.
  8. ↑ О присвоении почетного звания "Заслуженный деятель науки Российской Федерации" ученым Республики Саха (Якутия). ips.pravo.gov.ru. Сигэнии күнэ: 3 Ыам ыйын 2025.

Литэрэтиирэ

  • Денисов Герман Васильевич: биографо-библиографический указатель / Академия наук Республики Саха (Якутия), Институт Северного луговодства. — Якутск: [б. и.], 1994. — 38 с.: ил., портр.; 20 см.
  • Барашкова Н. В. Герман Васильевич Денисов // Наука и образование. — 2014. — № 3.
  • Денисов Герман Васильевич: Биография. Библиография. Мысли под занавес: документальное повествование / сост. М. С. Денисов; Акад. наук Республики Саха (Якутия), Ин-т биологический проблем криолитозоны СО РАН. — Москва: Изд-во РГАУ-МСХА, 2015. — 322, [1] с.: ил., портр., цв. ил., портр.; 21 см. — (Россия глазами учёных).; ISBN 978-5-9675-1137-0
  • Колесников А. Ю. Денисов Герман Васильевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 123. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3

Сигэлэр

Категориялар