Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Гоголева Анна Ивановна

Анна Ивановна Гоголева (1957 сыл алтынньы 25 күнэ, Дьокуускай) — суруйааччы, тылбаасчыт, литератураны чинчийээччи. Тыл билимин хандьыдаата. 1994 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

Олоҕун олуктара

1957 сыллаахха алтынньы ый 25 күнүгэр Дьокуускай куоракка саха норуодунай бэйиэтин Иван Михайлович Гоголев-Кындыл уонна Саха сирин уонна Арассыыйа үтүөлээх агрономун, селекционер Мария Алексеевна Черткова дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүтэ.

Дьокуускайдааҕы муусука оскуолатын уонна муусука училищетын бүтэрбитэ. Москваҕа А. М. Горькай аатынан Литература институтугар үөрэммитэ. А. М. Горькай аатынан Аан дойду литературатын институтун аспирантуратын бүтэрэн, профессор А. В. Пошатаева научнай салайыытынан «Творчество П. Ойунского в 20-е годы. Переход от фольклора к литературе» диэн тиэмэҕэ хандьыдаат диссертациятын көмүскээбитэ.

Дьокуускайка П. А. Ойуунускай аатынан Литература түмэлигэр билим үрдүкү үлэһитинэн үлэлиир. Евразия айар гильдиятын (Лондон) экспертнэй сүбэтин чилиэнэ, аҕатын И. М. Гоголев-Кындыл уонна ийэтин М. А. Черткова айар үлэҕэ уонна билимҥэ нэһилиэстибэлэрин тарҕатыынан уонна наардааһынынан дьарыктанар[1].

Айар уонна чинчийэр үлэтэ

14 сааһыттан бэчээттэнэр, бастакы уус-уран айымньылара «Социалистическая Якутия» хаһыакка тахсыбыттара. «Үс сүбэ» («Три совета»), «Күөх уот тыыннааҕа» («Дух голубого огня»), «Анал сакааһынан чороон» («Чорон по особому заказу»), «Аан дойдуну манааччылар» («Смотрители Вселенной»), «Көмүс күлүүстэр» («Заветные ключи») кинигэлэр ааптардара. Төрөппүттэрин олохторугар уонна үлэлэригэр анаан «Тыллыбыт уу» («Живая вода»), «Сир уонна Халлаан манааччылара» («Смотрители Земли и Неба»), «Биһиги олохпут саада» («Сад нашей жизни»), «Норуодунай селекционер» («Народный селекционер»), «Ирбэт тоҥҥо сааттар тыллыахтара» («И зацветут сады на вечной мерзлоте») диэн биографическай сэһэннэри уонна кинигэлэри суруйбута[2]. 2018 сыллаахха Кэт Марсден олоҕун уонна Бүлүүтээҕи лепрозорий тэриллиитин туһунан «Сүрэх суолунан» («Дорогой сердца») диэн историческай-архивнай чинчийиини бэчээттэппитэ[1].

Саха литературатыгар фольклор сабыдыалын чинчийиигэ идэтийэр[3]. Ыстатыйалара уонна кэпсээннэрэ «Литературная газета», «Вестник Литфонда», «Полярный круг», «Федерация», «Полярная звезда» таһаарыыларга, ону кытары Франция «Миссив» («Послание») сурунаалыгар уонна Парижка билим хомуурунньуктарыгар бэчээттэммиттэрэ. Парижтааҕы INALCO аан дойдутааҕы университекка, нуучча-француз уопсастыбатыгар, Берлиннээҕи тюркология университетыгар уонна Нюрнберг үөрэҕин кыһаларыгар саха култууратын уонна литературатын туһунан лиэкийэлэри аахпыта. «Ыһыах — көлүөнэлэри холбуур сап» диэн докумуонунан киинэни оҥорууга кыттыбыта уонна «13-с буойун» киинэ сынарыыһынан үлэлээбитэ[2].

Драматург быһыытынан Гоголева «Матушка Аленча» диэн оҕо балетыгар либретто суруйбута (Дьокуускайдааҕы хореография училищета туруорбута)[1]. П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай дыраама тыйаатырыгар уонна Үүнэр көлүөнэ тыйаатырыгар пьесалара уонна остуоруйалара туруоруллубуттара: «Ыам ыйын саһарҕалара» («Майские зори»), «Алмаас дойдутугар» («Алмазное королевство»), «Ойуу кыыс», «Аптаах биһилэх» («Волшебное кольцо») уонна «Үтүө санаалаах Алаа Моҕус» («Добрый Ала Могус»)[3][1].

Тылбаасчыт быһыытынан

Аҕатын Иван Гоголев-Кындыл арамааннарын улахан аҥарын саха тылыттан нуучча тылыгар тылбаастаабыта. Устудьуоннуу сылдьан «Ойуун иэстэһиитэ» («Месть шамана») уонна «Кэники кыырыы» («Последнее камлание») арамааннары тылбаастаабыта (1993 сыллаахха «Советский писатель» кинигэ кыһатыгар бэчээттэммиттэрэ)[2]. Кини тылбааһыгар «Хара кыталык» («Черный стерх») трилогия икки чааһа, «Үһүс харах» («Третий глаз») роман-поэма, «Иэйэхсити кэлэтии» («Не отворачивайся, богиня Милосердия») уонна «Манчаары» арамааннар бэчээттэммиттэрэ[1].

Кини нууччалыы тылбааһыгар олоҕуран «Үһүс харах» арамаанын В. Вейсер ньиэмэс тылыгар тылбаастаабыта уонна 2000 сыллаахха Берлиҥҥэ таһаарбыта. 2018 сыллаахха Москваҕа «Вече» кинигэ кыһатыгар И. Гоголев «Путь орлов лежит на Север» уонна «Черный стерх» диэн икки томнаах таһаарыытын хомуйааччытынан, тылбаасчытынан уонна эрэдээктэринэн үлэлээбитэ[2].

Айымньылара

  • Три совета: Сказки для дошк. и мл. шк. возраста. — Якутск: Бичик, 1993.
  • Гоголев И. Месть шамана: Последнее камлание: Романы/Пер. А. Ленская. — М.: Сов. писатель.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • «ОСА book 2018» (Таиланд) аан дойдутааҕы литература конкурсун призера (үһүс миэстэ) — «Сүрэх суолунан» («Дорогой сердца») кинигэтин иһин[1];
  • Ф. Кафка аатынан Аан дойдутааҕы литература конкурсун шорт-илииһэ (2018, Москва) — «Аан дойдуну манааччылар» («Смотрители Вселенной») үлэтин иһин[2];
  • Уһук Илиннээҕи «Печатный двор» (2024) быыстапка-дьаармарка күрэҕин лауреата «Сыл бастыҥ кинигэтэ» номинацияҕа — «Иэйэхсити кэлэтии» («Богини милосердия» / «Не отворачивайся, богиня Милосердия») кинигэ тылбааһын иһин[4].

Дьиэ кэргэнэ

  • Аҕата — Иван Михайлович Гоголев-Кындыл (1930—1998), саха норуодуйнай бэйиэтэ, суруйааччы, драматург[1].
  • Ийэтэ — Мария Алексеевна Черткова (1927—2022), сэбиэскэй уонна арассыыйатааҕы селекционер-учуонай, Саха АССР уонна РСФСР үтүөлээх агронома[2].
  • Эдьиийэ — Лена Ивановна Гоголева, П. А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха тыйаатырын сүрүн худуоһунньуга[4].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 25 октября — юбилейный день рождения Анны Гоголевой – Ленской (рус.). Писатели Якутии. Сигэнии күнэ: 12 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Встреча с якутской писательницей Анной Гоголевой-Ленской (рус.). Писатели Якутии. Сигэнии күнэ: 12 От ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 Анна Гоголева (рус.). Писатели Якутии — Справка. Сигэнии күнэ: 12 От ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 Свет Севера в его душе. Народный поэт Якутии Иван Гоголев-Кындыл (рус.). Лиterra. Сигэнии күнэ: 12 От ыйын 2026.

Категориялар