Ашваганда
Утутар витания эбэтэр ашваганда (хинди अश्वगंधा, лат. Withania somnifera, нууч. Витания снотворная) — паслён ууһугар киирэр куруук күөх кустарник. Витания Индияҕа, Азия сорох оройуоннарыгар уонна Африкаҕа үүнэр. Үүнээйиттэн биологическай активнай эбиилэри (БАД) оҥороллор. 2020 сылтан ыла Арассыыйаҕа БАД-ка ашваганданы туһанар бобулуммута.
Химическэй састааба
Витания састаабыгар маннык веществолар бааллар[2]:
- алкалоидтар;
- фенольный кислоталар;
- аминокислоталар;
- сапониннар;
- витанолидтар;
- гликозидтар.
Үгэс буолбут мэдиссиинэҕэ уонна аһылыкка эбии
Бу үүнээйи уонна үүнээйи силиһин бороһуога, былыргыттан Ииндийэ төрүт мэдиссиинэтигэр туттуллубута[3]. W. somnifera силистэн, сэбирдэхтэн бороһуогу эбэтэр экстрактары аһылыкка эбиилик быһыытынан атыылыыллар. Билиҥҥи кэмҥэ бороһуогу стресс, аймалҕан турук уонна утуйуу өттүгэр хайдах дьайарын чинчийэллэр. Препарат куттала суоҕун эбэтэр туһалааҕын бигэргэтэр клиническай дааннай тиийбэт.
Бобуута
2020 сылтан таможня сойууһун «Аһылык бородууксуйатын куттала суоҕун туһунан» диэн ТС 021/2011 №-дээх Тиэхиньиичэскэй регламеҥҥа сөп түбэһиннэрэн, Арассыыйаҕа ашваганданы БАД-ка туттар бобуллуулаах. Ону таһынан ашваганданы Данияҕа эмиэ боппуттар[2].
Доруобуйаҕа сабыдыала
Витанияҕа маннык свойстволары биэрэллэр:
- противовоспалительнай;
- адаптогеннай уонна антистрессовай;
- искэн утары свойство;
- грибок утары свойство;
- бактерия утары свойство;
- тестостерон таһымын үрдэтии.
Ашваганда өйү-санааны концентрациятын, өйгө тутууну уонна атын когнитивнай дьоҕурдары тупсарарга көмөлөһөр диэн ааҕыллар. Ашваганда свойстволарын туһунан эрэллээх уонна киэҥ хабааннаах чинчийиилэр суохтар, үүнээйи компоненнарын биологическай активнаһа эмиэ мөлтөхтүк чинчиллибит.
Улахан дозалаах буоллаҕына, бу үүнээйи психотропнай дьайыылаах буолуон сөп. Ону таһынан үөрэнэн хаалыыга тиэрдиэн сөп, ол түмүгэр передозировка уонна хонтуруолламмакка туттууга тириэрдиэн сөп. Бу доруобуйаҕа араас ыарахаттары үөскэтэр. Холобур бу препараты иһии кэмигэр быар ыалдьыы түбэлтэлэрэ биллэллэр[2].