Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Арассыыйа норуоттарын тылларын күнэ

Арассыыйа норуоттарын тылларын күнэ (нууч. День языков народов России) — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 2025 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр ыытыллыбыт нуучча тылын уонна Арассыыйа норуоттарын тылларын өйөөһүн эйгэтигэр судаарыстыбаннай бэлиитикэни олоххо киллэрии Сэбиэтин мунньаҕар олохтуурга этии киллэрбит бырааһынньыга[7]. Бырааһынньыгы балаҕан ыйын 8 күнүгэр, поэт Расул Гамзатов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтииргэ сүбэлээбиттэр[8].

Уопсайа Арассыыйа билимнэрин академията Тыл үөрэҕин института (нууч.) (сах. дааннайынан, Арассыыйаҕа 277 тыл уонна диалект туттуллар[9].

Устуоруйа

2025 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр нуучча тылын өйөөһүн эйгэтигэр судаарыстыбаннай бэлиитикэни олоххо киллэрии Сэбиэтин мунньаҕар Арассыыйа норуоттарын тылларын күнүн олохтуур туһунан этии киирбитэ[7]. Ону Владимир Путин поэт Расул Гамзатов төрөөбүт күнүгэр — балаҕан ыйын 8 күнүгэр бэлиэтииргэ сүбэлээбитэ[8].

2025 сыл от ыйын 11 күнүгэр Владимир Путин 474 №-дээх Ыйаахха илии баттаабыта. Ыйааҕынан «Арассыыйа Федерациятын ил тылын бэлиитикэтин олоҕо» бигэргэтиллибитэ. Бу докумуон чэрчитинэн, Бэрэсидьиэн Дьаһалтата Арассыыйа Бырабыытылыстыбатын кытта холбоһон, 2025 сыл алтынньы 1 күнүгэр диэри Арассыыйа норуоттарын тылларын күнүн олохтооһун туһунан туспа ыйаах бырайыагын бэлэмнииргэ уонна киллэрэргэ сорудах ылбыта[10].

Итини тэҥэ, судаарыстыба баһылыга РФ норуоттарын тылларын харыстааһын уонна салгыы сайыннарыы суолтатын, тыллары судаарыстыба өттүттэн тэтимнээхтик өйөөһүн уонна дойду уопсай тыл эйгэтин харыстыыр суолталааҕын өйдөппүтэ[7]. Ону тэҥэ Владимир Путин Арассыыйа Федерациятын норуоттарын тылларын туһунан саҥардыллыбыт сокуону бэлэмниир уонна Арассыыйа бары тылларын судаарыстыбаннай реестрин оҥорор ирдэнэрин ыйбыта[7].

undefined

Статуһа уонна бырааһынньык сыаллара

Арассыыйа норуоттарын тылларын күнэ кэриэстэбил даата статустаах. Бу күн өрөбүл буолбатах.

Бырааһынньыгы олохтооһун сүрүн сыаллара дойду норуоттарын тылларын уонна култуураларын нэһилиэстибэтин харыстааһын, өйөөһүн уонна сайыннарыы, ону таһынан омуктар ыккардыларынааҕы сомоҕолууларын күүһүрдүү[11]. Аваар уонна нуучча тылларынан айымньылары суруйбут Расул Гамзатов төрөөбүт күнүгэр ситимнээх күнү талыы Арассыыйа норуоттарын култуураларын биир буолууларын бэлиэтиир сыаллаах. Бырааһынньыгы олохтооһун судаарыстыба тыл бэлиитикэтин сорҕото буолар.

Күн символизма

Бырааһынньык күнэ, балаҕан ыйын 8 күнэ, сэбиэскэй авар бэйиэтэ, прозаига уонна публициһа Расул Гамзатов төрөөбүт күнүгэр сыһыарыллыбыт. Бу күнү талыы бэлиэлээх, тоҕо диэтэр Гамзатов икки тылынан айбыта — төрөөбүт авар тылынан уонна нуучча тылынан. Бэрэсидьиэн Владимир Путин этиитинэн, бу Арассыыйа норуоттарын култуураларын биир буолуутун уонна нуучча тылын омуктар ыккардыларынааҕы тыл быһыытынан суолтатын бэлиэтиир. Нуучча тылын көмөтүнэн атын омук ааптардарын айымньылара киэҥник тарҕаналлар[12].

Бырааһынньык

Бырааһынньыктааҕы тэрээһиннэри ыытар сүрүн былаһааккаларынан үөрэх уонна култуура тэрилтэлэрэ буолуохтара диэн сабаҕаланар: оскуолалар, бибилэтиэкэлэр, култуура дьиэлэрэ. Тиэмэҕэ сыһыаннаах күрэхтэри, быыстапкалары уонна ситим флешмобтары тэрийии былааннанар. Расул Гамзатов айымньыларыгар ураты болҕомто ууруллуоҕа.

2025 сыл балаҕан ыйын 8 күнүгэр бастакы бырааһынньыктааһыҥҥа анаан маннык тэрээһиннэр анонстаммыттара:

  • Санкт-Петербургка Арассыыйа национальнай бибилэтиэкэтэ «Маҥан туруйалар» диэн бырааһынньыктааҕы тэрээһини ыыппыта. Онно бэйиэт бюстугар сибэкки уурар сиэр-туом, кини айымньыларын быыстапкатын аһыы уонна Дагестаан норуоттарын тылларынан хоһооннору ааҕыы киирбиттэрэ.
  • Махачкалаҕа устудьуоннар уонна оскуола оҕолоро Дагестаан норуоттарын култуураларын туһунан бырайыактары көрдөрбүттэрэ уонна төрөөбүт тылларынан хоһооннору аахпыттара[13].

Статистика

  • РАН Тыл үөрэҕин институтун дааннайынан, Арассыыйаҕа олорор 193 омук 277 тылы уонна диалегы туттар[9].
  • Тыллар ахсааннара норуот ахсааныттан элбэх, тоҕо диэтэххэ сорохтор икки официальнайдык билиниллибит тыллаахтар, холобур, марилар, мордвалар уонна алтайдар[9].
  • Арассыыйа үөрэҕириитин тиһигэр 105 тыл туттуллар, олортон 24-тэ үөрэтэр тыл быһыытынан, 81-тэ үөрэнэр предмет быһыытынан туттуллар[9].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 День языков народов России. Hi-Tech Mail.ru. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025.
  2. ↑ Путин поручил учредить День языков народов России. Интерфакс. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025.
  3. ↑ День языков народов России появится в стране. Победа.рф. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025.
  4. ↑ Владимир Путин поручил учредить День языков народов России. Русский мир. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025.
  5. ↑ День языков народов России. Ярославский областной центр дистанционного обучения. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025.
  6. ↑ В РНБ — день рождения Гамзатова. Российская национальная библиотека. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025.
  7. ↑ 1 2 3 4 Заседание Совета по реализации госполитики в сфере поддержки русского языка и языков народов России, Президент России (05.06.2025). Сигэнии күнэ: 5 Бэс ыйын 2025.
  8. ↑ 1 2 Путин предложил учредить День языков народов России, РБК (05.06.2025). Сигэнии күнэ: 5 Бэс ыйын 2025.
  9. ↑ 1 2 3 4 277 языков и диалектов используют народы России. Минобрнауки (21 Олунньу 2021). Сигэнии күнэ: 5 Бэс ыйын 2025.
  10. ↑ В Минпросвещения подготовили проект указа о Дне языков народов России. Национальный акцент (1 Атырдьах ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025.
  11. ↑ В России появится новый праздник — День языков народов РФ. Реальное время. Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025. Архивировано 4 Атырдьах ыйын 2025 года.
  12. ↑ Путин предложил учредить День языков народов России 8 сентября. Ведомости (5 Бэс ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 29 От ыйын 2025. Архивировано 23 От ыйын 2025 года.
  13. ↑ В Махачкале прошел первый фестиваль родных языков народов Дагестана. ТАСС. Сигэнии күнэ: 1 Алтынньы 2025. Архивировано 8 Балаҕан ыйын 2025 года.

Категориялар