Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Арассыыйаҕа Хаан туттарааччы национальнай күнэ

Арассыыйаҕа хаан туттарааччы национальнай күнэ (нууч. Национа́льный де́нь до́нора в Росси́и) — сыл аайы муус устар 20 күнүгэр бэлиэтэнэр арассыыйа бырааһынньыга. Үлэ кодексатынан өрөбүл күнүнэн ааҕыллыбат. Арассыыйа импиэрийэтигэр 1832 сыллаахха муус устар 20 күнүгэр оҥоһуллубут бастакы ситиһиилээх хааны көһөрөн кутууга (гемотрансфузияҕа) анаммыт.

Устуоруйата

1832 сыллаахха муус устар 20 күнүгэр петербург акушера Андрей Вольф (нууч.) (сах. аан бастаан хаана барбыт төрөөбүт дьахтарга хаан кутууну ситиһиилээхтик ыыппыта. Кини урут (балаҕан ыйын 25 күнүгэр 1818 с.) Лондоҥҥа ситиһиилээх трансфузияны толорбут Джеймс Бланделл аппараатын уонна ньыматын туттубута[1]. Салгыы Вольф өссө алта кутууну оҥорбута, онтон маннык хаан кутууну нуучча бырааһа уонна хирургия профессора Сергей Коломнин хаста да толорбута.

Олунньу 20 күнүгэр 2007 сыллаахха Хаан туттарааччы Национальнай күнэ АБ-тин Судаарыстыбаннай Дууматын хаан туттарыы уонна хаан сулууспатын кыһалҕаларын мунньаҕар ылыныллыбыта[2]. 2008 сылтан АБ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ уонна арассыыйа бэдэрээлинэй медик-биологическай агентствота хаан уонна хаан компоненнарын маассабай көҥүл өттүнэн туттарыыны сайыннарар улахан бырагыраамматын олоххо киллэрэллэр. 2024 сыл дааннайынан, Хаан Сулууспатыгар 487 тэрилтэ, 100 тыһыынча кэриҥэ үрдүк квалификациялаах медицинскэй үлэһит киирэр[3]. ФМБА 2025 сыллааҕы дааннайынан, хаан дуонардарын уонна хаан компоненнарын ахсаана 1,5 мөл. кэриҥэ киһи[4].

Дуонардарынан 18 саастарыттан аҕа, хаан баттааһына, пульс уонна эт-сиин температуратын үчүгэй көрдөрүүлээх дьон, Арассыыйа Бэдэрээссийэтин гражданнара эбэтэр Арассыыйа сиригэр-уотугар биир сылтан итэҕэһэ суох олорор дьон буолуохтарын сөп. Булгуччулаах усулуобуйа — медицинскэй утарыы суох уонна ыйааһына 50 кг итэҕэһэ суох буолуохтааҕа[5].

Бырааһынньык үгэһэ

Үгэс быһыытынан муус устар 13-19 күннэригэр хаан уонна уҥуох силиитин туттарыыны көҕүтэр нэдиэлэ ыытыллар[4][5]. Муус устар 20 күнүгэр медицинскэй үлэһиттэри кытта пресс-конференциялары, тематическай быыстапкалары, конференциялары тэрийэллэр[6]. Медицинскэй кииннэр уонна станциялар хаан туттарыыга эбии акциялары ыыталлар. Бу күн хаан эбэтэр хаан компоненнарын сиэртибэлээбит гражданнары наҕараадалыыллар[7].

2012 сылтан «хаан уонна хаан компоненнарын туттарыы туһунан» бэдэрээлинэй сокуон үлэлиир[8]. Арассыыйа бочуоттаах дуонардарынан хааны уонна хаан компоненнарын босхо 40 төгүл туттарбыт эбэтэр плазманы 60 төгүл сиэртибэлээбит дьон ааҕыллаллар. Түөскэ кэтиллэр бэлиэни таһынан Арассыыйа дьоно эбии чэпчэтиилэри ылаллар (сыл аайы табыгастаах кэмҥэ уоппуска; судаарыстыбаннай тэритэлэргэ уочарата суох медкөмө; санаторийга путевка атыылаһар быраап; сыллааҕы төлөбүрдэр)[9], ону таһынан уопсастыбаннай тыраанспарга босхо айанныыр быраап[10]. Сокуон быһыытынан хас биирдии дуонар хаан туттарар күнүгэр босхо аһылыгы (эбэтэр сыанатын компенсациятын) уонна икки төлөбүрдээх өрөбүл күн ылыахтаах[8].

Эбии иһитиннэрии

  • 2005 сыллаахха аан дойдутааҕы хаан туттарааччы күнэ бигэргэтиллибитэ. Күнү бэс ыйын 14 күнүгэр бэлиэтииллэр, бырааһынньык Киһи хаанын бөлөхтөрүн арыйбытын иһин физиология уонна медицина салаатыгар Нобель бириэмийэтигэр тиксибит Карл Ландштейнер (нууч.) (сах. төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр[11].
  • ФМБА (нууч.) (сах. көрдөрөрүнэн, арассыыйаҕа хаан бэлэмнээһинэ 2024 сыллаахха былырыыҥҥыга холоотоххо 6 % эбиллэн 2,6 мөлүйүөн лиитирэ буолбут, 458 тыһыынчаттан тахса дуонар федеральнай регистрга киирбит[6].
undefined
  • Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр хаан туттарааччы ахсаана 5,5 мөл. тиийбитэ, үлэлиир армия 1,7 мөл. лиитирэттэн тахса кэнсиэрбэлэммит хааны ылбыта, ону 7 мөлүйүөн көһөрүүгэ туттубуттара. Сэрии сылларыгар «ССРС Бочуоттаах донора» түөскэ кэтиллэр бэлиэнэн 15 000 киһи наҕараадаламмыта[12].

Биллиилээх дьон — хаан туттарааччылар

  • Джеки Чан — хаанын тиһигин быспакка туттарар, 2002 сыллаахха «Смокинг» киинэни устар кэмигэр Канаада Хаан улууспатын дуонара буолбут.
undefined
  • Криштиану Роналду — 2008 сыллаахха «Счет Красного креста» хампаанньа сирэйэ этэ, уҥуох силиитин дуонара буолар.
  • Джессика Альба — оҕо госпиталларыгар анаан хаан туттарар.
  • Екатерина Стриженова — өссө устудьуоннур кэмигэр хаан туттаран саҕалаабыта.
undefined
  • Татьяна Навка — 2011 сыллаахха LG хампаанньа хаан туттарыыны сайыннарыы посуола этэ[13].

Быһаарыылар

  1. ↑ Есть повод гордиться (рус.). mgzt.ru. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  2. ↑ Национальный День донора крови в России, РИА Новости (20250411T1207). Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  3. ↑ Вероника Скворцова: В России донорство является не только почетной и благородной миссией, но и важнейшей государственной задачей (рус.). bloodfmba.ru. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  4. ↑ 1 2 20 апреля 2026 года: какой сегодня праздник, церковные и светские даты в России и мире. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  5. ↑ 1 2 Неделя популяризации донорства крови и костного мозга (в честь Дня донора в России 20 апреля) — ФГБУ «НМИЦ ТПМ» Минздрава России (рус.). gnicpm.ru. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  6. ↑ 1 2 «Единая Россия» организует по всей стране мероприятия к Национальному дню донора крови, Единая Россия. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  7. ↑ 14 июня — Всемирный день донора крови: тема и мероприятия 2025 года, как стать донором, Известия (5 Бэс ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  8. ↑ 1 2 Не просто кровь: День донора напоминает, как донация спасает жизни, Рамблер/сберегаем вместе. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  9. ↑ 20 апреля 2026 года: какой сегодня праздник, церковные и светские даты в России и мире. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  10. ↑ Национальный день донора в России. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  11. ↑ Всемирный день донора крови, РИА Новости (20240614T0029). Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  12. ↑ Факты о донорстве. yadonor.ru. Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.
  13. ↑ Татьяна Навка стала послом донорства, sport-express.ru (20 Муус устар 2011). Сигэнии күнэ: 20 Муус устар 2026.

Сигэлэр

Категориялар