Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Аралбай, Кадим Абдулгалимович

Кадим Абдулгалимович Аралбай (1941 сыл балаҕан ыйын 1 күнэ, Танатар[d], Башкирская Автономная Советская Социалистическая Республика[d]) — Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай поэта (2011). Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Салават Юлаев аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата.

Олоҕун олуктара

1941 сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр Башкир АССР Хайбуллинскай оройуонун Танатар бөһүөлэгэр төрөөбүтэ.

Орто оскуоланы бүтэрэн баран, холхуоска суоппарынан үлэлээбитэ. Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыта. 1968 сыллаахха Башкортостан судаарыстыбаннай университетын бүтэрбитэ, онтон биэс сыл устата Башкир АССР Хайбуллинскай, Бурзянскай уонна Баймакскай оройуоннарыгар учууталынан үлэлээбитэ.

Бастакы хоһоонноро 1960-с сыллар ортолоругар бэчээттэммиттэрэ. «Огненные переправы» диэн бастакы кинигэтэ 1975 сыллаахха тахсыбыта. Кадим Аралбай — уонтан тахса хоһоон, поэма, проза уонна башкир фольклорун чинчийиилэрин хомуурунньугун ааптара («Рана батыра», «Үрүҥ ураһа», «Элчии», «Таналык куолаһа» уо.д.а.).

1970-с сыллар саҕаланыыларыгар Кадим Аралбай ССРС БА Башкириятааҕы филиалын аспирантуратыгар үөрэммитэ. Кэлин «Агидель» сурунаалга эппиэттиир сэкирэтээринэн, Башкортостан Суруйааччыларын сойууһун эппиэттиир сэкирэтээринэн, ССКП Башкир обкомун култуура салаатын инструкторынан үлэлээбитэ. 1988 сылтан өрөспүүбүлүкэ Суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, «Китап» диэн Башкир кинигэ кыһатын сүрүн эрэдээктэрэ уонна дириэктэрэ этэ.

БНЦ «Урал» бэрэссэдээтэлинэн (2002—2004), Бүтүн аан дойдутааҕы башкир Курултайын исполкомун бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан, Башкортостан Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан үлэлээбитэ.

90-с сылларга «Холоруктар», «Биһиги — дьоммут», «Дайаатык», «Тыыннар суруктара» уонна да атын поэмалары айбыта, манна кэм тыына уонна уларыйыыга баҕа санаа көстөр. «Тыыннар суруктара» диэн поэмаҕа кубаирдар, хоһооннор, ырыалар, баиттар киирэннэр, поэт өссө биир духуобунай үрдүкү чыпчаалы дабайбытын кэрэһилииллэр.

«Тыыннар суруктара» диэн хоһооннорун уонна поэмаларын кинигэтин иһин Кадим Аралбай 1996 сылга Салават Юлаев аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэни ылбыта. Кини Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Сергей Чекмарёв, Рами Гарипов, Зайнаб Биишева ааттарынан бириэмийэлэр лауреаттара.

Кэнники сылларга «Узник Каратау», «Таналык куолаһа», «Бүтэһик сыбаайба», «Күннээх буурҕа», «Олоҥхоһут» уонна да атын айымньылары суруйбут.

Дьиэ кэргэнэ

  • Кэргэннээх.
  • Кыргыттара:
  • Айгуль Карабулатова (1970 с. муус устар 3 күнүгэр төр.); Лейла Аралбаева (1977 с. кулун тутар 14 күнүгэр төр.) — суруналыыс, бэйиэт, уопсастыбаннай диэйэтэл.
  • Сиэннэрэ: Гульнур Карабулатова, Ильяс Карабулатов, Айсылу Ишмуратова, Гульфия Ишмуратова.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай поэта (2011).
  • Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ.
  • Салават Юлаев аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ (1996).
  • Сергей Чекмарёв (1984), Рами Гарипов (1996), Зайнаб Биишева (2000) уонна Фатих Карим (2009) ааттарынан бириэмийэлэр лауреаттара.

Быһаарыылар

Литература

  • Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1(Дата обращения: 4 Балаҕан ыйын 2023)
  • Рамаҙанов Ғ. Беренсе китап // Совет Башкортостаны. — 1975. — 7 авг.
  • Ҡунафин Г. Утлы кисеүҙәр // Агиҙел. — 1976. — N 2.
  • Ғиләжев Х. Аҡ тирмәле ил моңо // Агиҙел. — 1983. — N 7. — Б. 110—116.
  • Ҡунафин М. Рух яҙыуы юйылмаһа, ҡояш байымаҫ та, байымаҫ // Йәшлек. — 1996. — 10 окт.
  • Камалов Р. Далаларҙа тыуған ауаздар // Башҡортостан. — 1992. — 5 авг.
  • Бикбаев Р. Аҡ тирмәләр йәйеп йәйләргә // Бикбаев Р. Шағир һүҙе — шағир намыҫы. — Өфө, 1997. — Б. 428—432.
  • Ҡунафин Ғ. Рух асылы беҙгә бөгөн кәрәк! // Ағиҙел. — 1997. — N 5. — Б. 160—164.
  • Килмөхәмәтов Т. Шиғриәттә быуын яҙмышы // Ағиҙел. — 1998. — N 4. — Б. 162—168;
  • Килмөхәмәтов Т. Халыҡсанлыҡ көсө. — Өфө, 1998. — Б. 404—419; Килмөхәмәтов Т. Әҙәбиәттең сағыу биҙәктәре : ижади портреттар. — Өфө, 2005. — Б. 173—186.
  • Нәжми Н. «Ғүмер — һандуғас һайраған мәл генә» // Нәжми Н. Күңел сәхифәләре. — Өфө, 1999. — Б. 113—118.
  • Абдуллин И. Бәрәкәтле һәм бәхетле сентябрь // Башҡортостан. — 2000. — 12 сент.
  • Шаһиев Р. Халыҡ хәтере — изге аманат // Ағиҙел. — 2000. — N 1. — Б. 167—168.

Ссылки

Категориялар