Актау
Актау (казах. Ақтау) диэн Казахстан Маҥҕыстау улууhун киин куората уонна Каспий байҕалга соҕотох порда.
История
1961-1963 сс.-акта бөһүөлэгэ, 1963 сыллаахха акта куоракка кубулуйбута. 1 июля 1964 года был названен в Шевченке, связи с 150- летней поэт Тарас Шевченко, находился среди в среди Маҥшылаке. Балаҕан ыйын 13 күнүгэр 1991 сыллаахха акта диэн куоракка төннүбүт.
Куорат көстүүтэ 1950- с сыллар саҕаланыыларыгар дойду орто машинострица министерствотын уонна оччотооҕу министр Ефим Славскай салайааччылаах дойду ядернай щитатын тэрийэр туһунан быһаарыы ылыллыбытын түмүгэ буолбута. Куорат Ленинградтааҕы бырайыактыыр институт оҥорбут генеральнай былаанынан (Советскай Союз саҥа куораттарын сайыннарыы чэрчитинэн) ыраас лиистээх тутуллубута. Институт кураторынан архитектор Михаил Левин таҕыста. Тобурах тэрилтэ быһыытынан уран рудатын хостооһуҥҥа, переработкаҕа уонна байытыыга прикаспоралаах хайа- металлургическай комбинат (БАМБК) тутуллубута. Бу комплекс предприятиеларын ситимэ сүрүн производствоны (азс- турковай уонна сернокислотнай собуоттар), теплоэлектроэнергиянан, уунан (ТЭЦ, БН- 350) хааччыйбыта. Уу иччитэх сиргэ дьон олорорун хааччыйар куорат инфраструктурата тутуллубута. Куорат тутуутун л. Н. Томашевскай салалтатынан тутуу (ПУС) Прикаспората оҥоһуллубута.
Ол курдук, айылҕа гаһын айылҕа источниктара суох, куорат муора уутун толору хааччыйаллар: Өлүөнэ өрүс уута күүстээх уутуттан суураллан, муора уутуттан промышленнай элбэх бөдөҥ салаалаах муоранан («сылабаар») оҥорон таһаарар. Куораттары уонна предприятиелары хааччыйарга промышленнай оператордар тутуллубуттар,ол иһигэр бн- 350 түргэн нейтроннарга туһаныллар түргэн нейтроннарга (ол иһигэр тохтообут уонна бүтэн хаалбыт), сууккаҕа 120 000 м3 воды кыамталаах аан дойдуга бастакы атомнай- энергетическэй комбинат).
Дьэҥкэ
Дьон- сэргэ олорор дьиэтин кырыымчыгар турар Маак буолар, төрдүс микрооройуоҥҥа баар.[1]
Ону тэҥэ 2018 сылтан куорат олохтоохторугар уонна туристарга анаан муора кытылыгар араас өҥнөөх сырдык лаампалардаах, мас эрбиилээх, элбэх мөһөөччүктээх хас да биэрэстэ усталаах анал таас ыллык аһыллыбыта.
Инники кирбиигэ Казахстаҥҥа пешка үрэҕин саамай уһуна биэс километр кэриҥэ.
Биир кэрэхсэбиллээх сиринэн Маҥаас экспериментальнай Ботаническай сад буолар.