Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Санта-Клаус

Санта-Клаус (ааҥл. Santa Claus) — Ороһуоспа эһэтэ, Николай Чудотворец уобараһын кытта тэҥнэһэр, Арҕаа Европа уонна Хотугу Америка аптаах (фольклор) персонажа, Ороһуоспа күнүгэр оҕолорго бэлэх биэрэр.

Ханнык сир Санта-Клаус төрөөбүт сиринэн ааҕыллыахтааҕын туһунан биир санаа суох: Лапландия дуу, Хотугу полюс чугаһыгар дуу[2].

Санта-Клаус төрүтэ

undefined
undefined

Санта-Клаус прототиба (Санта — «сибэтиэй», Клаус — «Николай») диэн уопсай христианскай сибэтиэй Николай Чудотворец, эбэтэр Николай Мирликийскай, Мир Ликийских епископ (270—345 сыллар кэриҥэ). Житие этэринэн, Сибэтиэй Николай түүн биир дьадаҥы куорат киһитин дьиэтигэр харчылаах көһүлүөгү быраҕан кэбиспит, үс кыыстаах дьиэ кэргэн харчыта суох буолан, аҕалара кинилэртэн биирдэрин публичнай дьиэҕэ атыылыырга быһаарбыт атыттары эргэ тахсалларыгар (оҕолорго, биллэн турар, дьадаҥы кыыс бэлэҕин эрэ туһунан кэпсээбиттэрэ)[2][3]. Арҕааҥҥы Европаҕа сибэтиэй Николай көһүлүөгү оһох турбатыгар бырахпытын, оһох иннигэр хаалларбыт чулкуга көһүлүөк түспүт диэн остуоруйа тарҕаммыта[4]. Бастаан ахсынньы 6 күнүгэр, сыаркап халандаарынан Сибэтиэй Николай күнүгэр, Европа дойдуларыгар кини аатынан оҕолорго бэлэх туттарар үгэс баара, бэлэхтэри түүн чулкуга угаллара. Ол гынан баран, Реформация саҕана, сибэтиэйдэри ытыктааһын сөбүлэммэт кэмигэр[5], Германияҕа уонна чугас дойдуларга оҕо Христос бэлэхтэри тарҕатар персонаж буолбута, уонна кинилэри бэлэхтиир күн ахсынньы 6 күнүттэн ахсынньы 24 күнүгэр көһөрүллүбүтэ, ол аата Ороһуоспа ырыынактарын кэмнэригэр. Контрреформация саҕана оҕолорго бэлэх Сибэтиэй Николай аатыгар бэриллэр буолбута, оттон билигин бу ахсынньы бүтүүтүгэр, Ороһуоспаҕа буолар буолбута. Ол эрээри сорох Европа дойдуларыгар былыргы үгэстэр билигин да күүстээхтэр. Холобур, Сибэтиэй Николай аата Синтаклаас диэн ааттанар Нидерлаҥҥа оҕолор ахсынньы 5 күнүгэр да, Ороһуоспаҕа да кини аатынан бэлэх ылыахтарын сөп.

1650-с сылларга билигин Нью-Йорк куорат буолбут Саҥа-Амстердамы төрүттээбит, Голландия колонистарын көмөтүнэн, Сибэтиэй Николай уобараһа Хотугу Америка континеныгар кэлбитэ. Ону кытта Хотугу Американы чинчийбит английскай пуританнар Ороһуоспаны бэлиэтээбэт этилэр.

1809 сыллаахха Америка суруйааччыта Вашингтон Ирвинг «История Нью-Йорка» диэн кинигэтэ бэчээттэммитэ, онно кини Голландия былааһын кэмин туһунан кэпсээбитэ, Нью-Амстердамҥа Сибэтиэй Николайы чиэстиир үгэһи ахтан ааспыта.

undefined

1822 сыллаахха Колумбия университетын Илин уонна Греция литературатын преподавателэ Клемент Кларк Мур оҕолоругар анаан оҕолорго бэлэх биэрэр остуоруйа персонажа Санта-Клаус туһунан хоһоонноох ороһуоспа остуоруйаны айбыта[5]. 1823 сыллаахха Ороһуоспа түүнүгэр хоһоон Sentinel хаһыакка «Ночь перед Рождеством, или визит Святого Николая» диэн ааттаах бэчээттэммитэ[5]. Олус биллэр буолан, хоһоон 1844 сыллаахха хаттаан бэчээттэммитэ. Америка History Channel ханаалыгар 2000-с сылларга тахсыбыт «Легенды Санты» диэн документальнай биэриигэ маннык суруллубута[2]: «Клемент Мур бөрүөтүн көмөтүнэн, Сибэтиэй Николай Санта-Клауска кубулуйбута» уонна «1840 сылга американецтар бары Санта-Клаус ким буоларын билэллэрэ». Бу күлүүлээх кырдьаҕаһы биһиэхэ Клемент Мур бэлэхтээбитэ". Бу хоһооҥҥо Санта-Клаус классическай тоҕус табатыттан аҕыһа аан бастаан ахтыллыбыта.

1863 сыллаахха биллэр Америка худуоһунньуга Томас Наст, Harper’s Weekly сурунаалга үлэлээбитэ, Клемент Кларк Мур кинигэтигэр олоҕурбут Санта Клаус уобараһын бэлитиичэскэй карикатуралар сиэрийэтигэр туһаммыта — бэлэх биэрэр дьоруой көрүҥүнэн. Худуоһунньук аан бастаан Санта Хотугу полюска олорорун уонна оҕолор үчүгэй уонна куһаҕан дьайыыларын суруйар анал кинигэ тутар диэн ахтан ааспыта.

1931 сыллаахха «Кока-кола» хампаанньа кыһыҥҥы кэмҥэ утахтар атыылааһыннарын элбэтэр туһугар реклама хампаанньатын саҕалаабыта. Ону кытта, хампаанньа Санта-Клауска аныгы көрүҥүн киллэрбитэ, ону Хэддон Сандблом оҥорбута. Ити худуоһунньук аан дойдуга биллэр Санта Клаус уобараһын оҥорорго эппиэтинэстээх[5].

undefined

Сандблом Санта Клауһа кыһыл таҥастаах, үрүҥ түүлээх этэ[5]. Ол гынан баран, сэһэн персонажын таҥаһыгар бу өҥнөр холбоһуулара «Кока-Кола» хампаанньаҕа сыһыана суох: быдан эрдэ Санта-Клаус, итинник таҥастаах, «Пак» (Puck) юмор сурунаалын хас да таһыгар тахсыбыта (1902, 1904 уонна 1905) уонна White Rock Beverages хампаанньа утахтарын рекламалыыр плакаттарга (1915 уонна 1920-с сыллар)[6][7].

Быһаарыылар

  1. ↑ Kit B. Kevin Hart in Talks to Play Santa Claus in Disney's 'Dashing Through the Snow' (Exclusive) (англ.) // The Hollywood Reporter / J. Min — Los Angeles: Penske Media Corporation, 2016. — ISSN 0018-3660
  2. ↑ 1 2 3 4 Портал о странах и народах мира
  3. ↑ житие св. Николая Чудотворца
  4. ↑ Three Impoverished Maidens or The Story of The Dowries // St. Nicholas Center
  5. ↑ 1 2 3 4 5 Александр Ткаченко. От святителя Николая до Санта Клауса. Православие и мир (20 Ахсынньы 2011). Сигэнии күнэ: 23 Балаҕан ыйын 2017.
  6. ↑ Does Santa Claus still drink White Rock? (англ.). White Rock Collectors Association (whiterocking.org). Сигэнии күнэ: 7 Тохсунньу 2013. Архивировано 23 От ыйын 2011 года.
  7. ↑ Coca-Cola’s Santa Claus: Not The Real Thing! (англ.). BevNET.com (18 Ахсынньы 2006). Сигэнии күнэ: 7 Тохсунньу 2013. Архивировано 26 Алтынньы 2012 года.

Литэрэтиирэ

  • Ви­но­гра­до­ва Л. Н. Мо­роз // Славянские древности. М., 2004. Т. 3;
  • Ива­но­ва-Бу­чат­ская Ю. В. Не­мец­кое Ро­ж­де­ст­во: тра­ди­ци­он­ные ком­по­нен­ты, пред­ме­ты и сим­во­лы в кол­лек­ци­ях и ар­хив­ных ма­те­риа­лах МАЭ // Куль­тур­ное на­сле­дие на­ро­дов Ев­ро­пы. СПб., 2011.
  • Санта-Клаус // Румыния — Сен-Жан-де-Люз [Электронный ресурс]. — 2015. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 29). — ISBN 978-5-85270-366-8.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар