Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Ринит

РАН экспертизата

Logo-ran.png
Арассыыйа Билимнэр Академията
экспертиза ыыппыт
Сиһилии
Aprove.svg

РАН экспертизата

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Арассыыйа Билимнэр Академията
экспертиза ыыппыт
Сиһилии

Рини́т (был.-гириэк. ῥίς, ῥινός «мурун») — мурун салыҥнаах бүрүөтүн сүһүрэр синдрома.

Сыстыганнаах ринити араас микробтар уонна вирустар үөскэтэллэр; ринит тымныйыыттан, салгын наһаа быыллаах уонна араас гаас эттиктэрдээх буоллаҕына үөскүүр.

Ринит үгүс түгэҥҥэ атын ыарыы биллэр көстүүтэ буолар (холобур, грипп, дифтерия, корь). Катар ринитэ (нууч.) (сах. (ринореялаах, мурун уулаах буоллаҕына) кэпсэтии тылыгар тумуу дэнэр[1]. Мурун салыҥнаах бүрүөтүн сүһүрүүтэ аллараа ыйыллыбыт бэлиэлэртэн иккитинэн доҕуһуолланар: муннунан ыараханнык тыыныы, мурун уута, мурун кыһыйыыта уонна ытырдыы. Ринит уһуна биир сыл устата ≥2 нэдиэлэ устата күҥҥэ ≥1 ч буолар[2].

Кылаастаныыта

Сыстыганнаах ринит

Сытыы сыстыганнаах ринит оҕолорго ордук көстөр. 5 сааһыгар диэри оҕолор сылга 6-8 тумуулуллар. Уһуйааннарга ринитынан ыалдьыы ахсаана бастакы уонна иккис сылларыгар 10-15 % үрдүүр[2].

  • сытыы ринит;
  • хроническай, ааспат ринит
    • хроническай катаральнай ринит;
    • хронический гипертрофическай ринит;
    • атрофическай ринит;
    • озена (кыһаҕан сыттаах атрофическай тумуу).
Сыстыгана суох — вазомоторнай риниттэр
  • нейровегетативнай ринит;
  • аллергическай ринит.

Үөскээһинэ

Сытыы ринит мурун салыҥнаах бүрүөһүнүгэр вирус эбэтэр бактерия сыстыганнаах ыарыы дьайыытын түмүгэр үөскүүр. Сытыы сыстыганнаах ыарыылары (грипп, корь, скарлатина, дифтерия, гонорея уо.д. а.) кытта аргыстаһыан сөп. Ону тэҥэ, сытыы ринит мурун салыҥнаах бүрүөтүн механическай, термическай, химическэй эбэтэр радиационнай агент эчэйиитин түмүгэ буолуон сөп[2].

Хроническай ринит сытыы ринит түмүгэ эбэтэр тулалыыр эйгэ куһаҕан фактордара уонна үлэ усулуобуйата уһун кэмҥэ дьайыыта, ону таһынан олохтоох хаан эргиирин кэһиллиитэ буолуон сөп.

Вазомоторнай ринит рефлекторнай дьайыыларга (тымныы салгын, сытыы сыт) реакция нервнэй-рефлекторнай механизмнарын кэһиллиитинэн, мурун салыҥнаах бүрүөһүнүн өттүттэн дохсун реакцияттан тахсар.

Аллергическай ринит мурун салыҥнаах бүрүөтүн араас экзогеннай уонна эндогеннай аллергеннары билимтиэтэ үрдээбитин, ону таһынан бактериальнай уонна вируснай агеннары билэн реакциялыыра үрдээбитин (инфекционнай-аллергическай форма) кытта сибээстээх.

Патогенеһа

Сытыы ринитка салыҥнаах бүрүөһүн катаральнай сүһүрүүтэ сайдар, ордук мурун раковиналарын тканнара иһэн хаалар, сүһүрүү мурун икки өттүгэр тарҕанар.

undefined
undefined

Хроническай катаральнай ринитка мурун раковиналарын инники уһуктарын уларыйыыта уонна салыҥнаах бүрүөһүн элбээһинэ баһыйар. Инникитин холбуур-тканнаах элеменнар элбээһиннэрэ, тымыр истиэнэлэрин улаатыыта уонна уҥуох үрдүн уонна уҥуох процеска кыттыһыннаран, кэҥээһинэ көстүөн сөп.

Вазомоторнай ринитка көстүбэт биричиинэтэ суох приступ элбиир, манна салыҥнаах бүрүөһүн халыҥааһына, эпителий элбэх хаптаҕай араҥатын үөскээһинэ, онно салыҥнаах бокал курдук килиэккэлэр элбээһиннэрэ, строма үллүүтэ көстөр.

Клиникатын көстүүтэ

Мурун дьэҥкир уута вазомоторнай, аллергическай ринитка уонна инфекционнай ринит иккис (сииктээх) стадиятыгар буолар. Араҕас мурун уута сыстыганнаах эбэтэр аллергическай ринитка көстөр. Мурун уута көҕөрбүт буоллаҕына — сыстыганнаах ыарыы кыттыспытын бэлиэтэ[3].

Сытыы ринит ытырдартан, харах ууланарынан, турук уопсай мөлтөөһүнүнэн саҕаланар. Кэлин үгүс сиэрэлээх-салыҥнаах арааллыы салгыы ириҥэриитэ буолар. Эт-сиин туруга соччо уларыйбат, температура кыратык үрдүөн сөп (37,0—37,5 °C кэриҥэ). Киһи төбөтө ыарыыр, үлэлиир кыаҕыҥ мөлтүүр, муннунан тыынара ыарыыр, хараҕа ууланар, сыты билэрэ мөлтүүр.

Хроническай ринитка киһи мунна бүөлэнэр, сыты билбэт буолар, мурун салыҥнаах бүрүөһүнэ халыҥыыр, кытарар, иһэр, ол кэмҥэ кураанах уонна кылабачыгас буолар, тыынара мөлтүүр. Мурун ириҥэлээх эбэтэр хаппыт сыыҥтанар.

Вазомоторнай ринит тииһигэ көстөр-биллэр биричиинэтэ суох үөскүөн сөп. Сарсыарда мурун бүөлэнэр, элбэхтэ ытырдаҕын, мурун уута сүүрэр, харах ууланыан сөп. Тииһигирэр кэмигэр мурун салыҥнаах бүрүөһүнэ, ордук мурун алын кынаттарын өттүнэн кубарыйар эбэтэр күөхтүҥү өҥнөнөр.

Аллергическай ринитка мурун салыҥнаах былчархайын гиперплазията бэлиэтэнэр. Симптоматиката аллергенын көрүҥүттэн тутулуктаах. Аллергическай ринит (нууч.) (сах.сезоннай көрүҥэр ыарыһахтар муннулара бүөлэнэр, кыһыйар-кычыгыланар уонна сезоннай характердаах муннулара ууланарын билинэллэр. Ону тэҥэ харахтара кыһыйыан, харах конъюктивата уонна склерата кытарыан уонна иһиэн сөп, ыарахан түбэлтэлэргэ — хатаһата иһиэн, сүһүрүөн сөп[2].

Ринит атын көстүүлэрэ: сытыы билии буккуллуута, муннунан саҥарыы, мурун тыаһа[3].

Ринит кыылларга

Кыыллар катаральнай риниттэрэ

Бу мурун салыҥнаах бүрүөтүн сүһүрүүтэ, сиэрэлээх, сиэрэлээх-салыҥнаах уонна сиэрэлээх-ириҥэлээх сыыҥ тахсыыта, рецептордар билимтиэлэрэ үрдээһинэ, мурун хайаҕаһа кыарыыра, сороҕор эпителий хаҕырыыта уонна үгүстүк тыыныы кэһиллиитэ. Бастакы ринит сүөһү сытар сиригэр табыгаһа суох температураҕа — сииктээх усулуобуйаҕа, аммиак уонна да атын кыйаханар гаастардаах салгынтан үөскүүр. Кыыллар сотору-сотору уостарын, мурун хайаҕастарын салыыллар. Ыалдьыбыт кыыл-сүөһү муннуттан 1-2 суукка сиэрэлээх сүүрээн тахсар, онтон 3-4-с күнүгэр сиэрэлээх-ириҥэлээх, ириҥэлээх сыыҥтаах буолар. Сыҥаах аннынааҕы, сороҕор күөмэй аннынааҕы быччаххайдара улааталлар. Мурун салыҥнаах бүрүөһүнэ сүһүрэр, иһэр, үллэн, тыынары ыарырҕатар[4].

Кыыллар крупознай риниттэрэ

Бу мурун салыҥнаах бүрүөтүн сытыы сүһүрүүтэ, фибринознай экссудат тахсыыта, эпителий тканнара хаҕыланан хатырыктаныыта уонна рецептордар билимтиэлэрэ күүстээх үрдээһинэ буолар. Мурун салыҥнаах бүрүөтүн бастакы крупознай сүһүрүүтэ олус итии салгыны, буруону, умуллубатах испиэскэ, сероводород уонна да атын күүстээх күүркэтээччилэри тыыннахтарына үөскүүр. Симптоматическай крупознай ринит кутталлаах катаральнай горячкаҕа, ынах сүөһү чуматыгар уонна да атын сыстыганнаах ыарыыларга көстөр[4].

Кыыллар хроническай риниттэрэ

Күүрүү сытыы көстүүлэрин үксүгэр кэтэммэт. Муннуттан сүүрэр уута арыт кэмчи, дэлэй да буолуон сөп. Салыҥнаах бүрүөһүннэригэр үксүн эрозиялар, баастаах, уларыйбыт учаастактар салыҥнаах чэрдийбит холбуур тканнарынан солбуллаллар. Ыарыы ааһар кэмэ өр — хас да ыйтан хас да сылга диэри[5].

Быһаарыылар

  1. ↑ Елена Полякова Ухо, горло, нос. Органы чувств.
  2. ↑ 1 2 3 4 Издание для практикующих врачей «Русский медицинский журнал». Современный взгляд на проблему ринита. rmj.ru. Сигэнии күнэ: 17 Муус устар 2026. Архивировано 23 Кулун тутар 2022 года.
  3. ↑ 1 2 Издание для практикующих врачей «Русский медицинский журнал». Современный взгляд на проблему ринита. rmj.ru. Сигэнии күнэ: 17 Муус устар 2026. Архивировано 23 Кулун тутар 2022 года.
  4. ↑ 1 2 Внутренние болезни животных: учебник для вузов / Б. В. Уша [и др.]; Под ред. Б. В. Уша. — М.: КолосС, 2010. — 311 с.
  5. ↑ Патология и терапия внутренних незаразных болезней сельскохозяйственных животных / Г. В. Домрачёв и др.. — М., 1960. — 504 с.

Литература

  • Самура Б. А., Черных В. Ф., Лепахин В. К. и др. Фармакотерапия с фармакокинетикой: Учебное пособие для студентов высш. учеб. заведений // Под ред. Б. А. Самуры. — Харьков: Изд-во НФаУ: Золотые страницы, 2006. — 472 с.
  • Самура Б. А., Малая Л. Т., Черных В. Ф. и др. Лекции по фармакотерапии // Под ред. Б. А. Самуры. — Харьков: Изд-во НФаУ: Золотые страницы, 2004. — 544 с.
  • Огородников Д. С., Пальчун В. Т. Насморк: Как его одолеть // Мама и малыш. — 2004. — № 5.
  • Оториноларингология : национальное руководство / под ред. В. Т. Пальчуна. — 2-е изд., перераб. и доп. — М. : ГЭОТАР-Медиа, 2020. — 1024 с. — (Серия «Национальные руководства»). — ISBN 978-5-9704-5007-9.

Сигэлэр

Категориялар