Охи күнэ
«Охи күнэ» (гир. Ημέρα του όχι), эбэтэр «Охи сыл туолуута» (гир. Επέτειος του «'Οχι» [eˈpetios tu ˈoçi]) — Грецияҕа судаарыстыбаннай бырааһынньык, ону тэҥэ Кипр Өрөспүүбүлүкэтигэр уонна грек диаспоратыгар киэҥник бэлиэтэнэр[1][2][3]. Алтынньы ый 28 күнүгэр фашистскай Италия грек премьер-министригэр (атырдьах ыйын 4 күнүттэн 1936 сыл тохсунньу 29 күнүгэр диэри салайбыт) 1940 сыл алтынньы 28 күнүгэр Иоаннис Метаксаска туруорбут ультиматум уурайбытын кэриэстээн бэлиэтэнэр[4]. Грек тыла «όχι» ['o̞.çi] «суох» диэн ааттанар, «о» диэн чорбойон этиллэр уонна «όхи» курдук иһиллэр.
Историята
Метаксаска Италия посола, Эммануэле Грацци, сарсыарда (4:00 чааска) 1940 сыл алтынньы 28 күнүгэр, итальянскай сэриитин Греция сиригэр киирэн «стратегическай балаһыанньалары» (портар, аэродромнар уо.д.а.) ыларга, эбэтэр атыннык эттэххэ сэрии биллэриллиэ этэ диэн ультиматум туруорулунна[5][6]. Эппиэт кылгастык этэ дииллэринэн: «όχι», ол эбэтэр «суох» диэн[7]. Алтынньы 28 күнүгэр сарсыарда гректэр нэһилиэнньэлэрэ, политиктарыттан тутулуга суох, «Охи» диэн хаһыытаан уулуссаларга таҕыстылар.
1942 сылтан бу күн Охи күнүнэн бэлиэтэнэр. Үгүс учуонайдар «Охи» политическай төрүтүн иһитиннэрии буортулааҕынан ааҕаллар, дьиҥнээх эппиэтинэс француз этии «Alors, c’est la guerre» («Онон бу сэрии») диэн буоларын ыйаллар[8][9]. Метаксас аккаастаммытын утары ол саҕана Италия оккупацияламмыт Албания сиригэр баар итальянскай сэриилэр сарсыарда 5:30 чааска Греция кыраныысса пууннарыгар саба түһэллэрэ. Метаксас эппиэтэ Греция Иккис аан дойду сэриитигэр киириитин бэлиэтээтэ[10][11].
1945 сыллаахха тахсыбыт мемуарыгар Грацци ультиматуму Метаксаска хайдах туттарбытын санатта:
«„Премьер-министр, бу иһитиннэриини эһиэхэ тиэрдэр дьаһаллаахпын“ — диэн баран докумуону туттарда. Кини хараҕыттан, илиититтэн долгуйууну кэтээн көрбүтүм. Кытаанах куолаһынан, харахпар көрөн, Метаксас: „Бу сэрии“, — диэбитэ. Итинтэн куотуохха сөп этэ диэн хоруйдаатым. „Ээ“ диэн хоруйдаата. Мин эбэн эттим: „генерал Папагос буоллаҕына…“, ол гынан баран Метаксас миигин тохтотон: „Суох“, — диэтэ. Сиэртибэлэри бас бэриннэриини ордорбут бу кырдьаҕаһы олус сөҕөн-махтайан бардым».
Оригинальный текст(гр.)[көрдөркистээ]Μόλις καθίσαμε, του είπα ότι η κυβέρνησή μου μού είχε αναθέσει να του κάνω μία άκρως επείγουσα ανακοίνωση και χωρίς άλλα λόγια του έδωσα το κείμενο. Ο Μεταξάς άρχισε να το διαβάζει. Τα χέρια που κρατούσαν το χαρτί έτρεμαν ελαφρά, και μέσα από τα γυαλιά έβλεπα τα μάτια του να βουρκώνουν όπως συνήθιζε όταν ήταν συγκινημένος. Όταν τελείωσε την ανάγνωση με κοίταξε κατά πρόσωπο και μου είπε με φωνή λυπημένη αλλά σταθερή φωνή: «Alors, c'est la guerre!» (λοιπόν έχουμε πόλεμο) .Τού απάντησα ότι η ιταλική κυβέρνηση ήλπιζε ότι η ελληνική κυβέρνηση θα δεχόταν τα αιτήματά της και θα άφηνε να περάσουν ελεύθερα τα ιταλικά στρατεύματα τα οποία θα άρχιζαν τις μετακινήσεις τους στις 6 το πρωί. Ο Μεταξάς με ρώτησε τότε πως θα μπορούσα να σκεφτώ ότι ακόμα και αν είχε πρόθεση να ενδώσει θα του ήταν δυνατόν μέσα σε τρεις ώρες να λάβει τις διαταγές του βασιλιά και να δώσει τις απαραίτητες οδηγίες για την ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων.
Сэрии устата алтынньы 28 күнүгэр аан дойду үрдүнэн да, Греция бэйэтигэр да гректэр түмсүүлэринэн сыллата бэлиэтэммитэ, онтон сэрии кэнниттэн бу күн официальнай судаарыстыбаннай бырааһынньык буолбута. 1940 сыллааҕы дьайыылар сылын аайы байыаннай уонна устудьуоннар парадтарынан бэлиэтэнэллэр. Общественнай дьиэлэр үксүлэрэ бу күн национальнай былаахтарынан киэргэнэллэр[12][13][14][15].