Не хороните меня без Ивана

Дьиҥнээх түбэлтэҕэ олоҕурар хартыына нуучча төрүттээх саха худуоһунньуга уонна этнографа Ивана Попов саха бааһынайа, летаргия ыарыынан ыалдьара Степан Бересековыын доҕордуулуурун туһунан кэпсиир. Биирдэ Попов летаргическай утуйга түспүт Бересековы көмөргө бэлэмнэниллиитин көрсөр уонна кинини быыһыыр. Өскөтүн Попов этнографическай эспидииссийэҕэ үрдүкү сиргэ айанныыр, онтон Степан кинини хатылыырга быһаарынар.

· Дариус Гумаускас — Иван Попов

· Александр Чичахов — Степан Бересеков

· Михаил Сажин — Николай Попов

· Вячеслав Югов — Аҕа Василий

· Елена Маркова — Февронья

· Нюргуяна Шадрина — удаҕан

· Степан Петров — уус

· Вера Ефремова — Капитолина

· Кира Максимова — Фомуся

Саха бааһынайын уонна нуучча худуоһунньугын доҕордууларын туһунан — режиссер уонна сценарий суруйааччы Любовь Борисоваҕа историк, Всероссийскай история уонна культура пааматынньыктарын көмүскүүр общество Саха сиринээҕи салаатын хамыыһыйатын хатыылаах секретара Александр Дьяконов интернетка суруйбут бэлиэтин ааҕан баран кэлбитэ. Кини Иван Попов уонна Степан Бересеков ойууларын таһаарбыта уонна кинилэр сыһыаннарын туһунан кэпсээбитэ. Кэлин Борисова «Миэнэм үрдүгэр күн мустан хаалбат» диэн хартыынынан Ой нэһилиэккэ айаннаабыта, клубка көрдөрбүтүн кэннэ киниэхэ Бересеков курдук майгыннаах киһи кэлбитэ. Кэлин «Российскай газета» интервьютыгар режиссер маннык кэпсээбитэ: «Труду үөрэтэр учуутал Александр Чичахов — олорор ойуу курдук Степан Бересеков. Кини эриин көрөрүнэн, бу историяны оҥоруохха сөп диэн быһаардым. Куоракка төннөр айанбар атын хартыынаны «көрдүм», ордук чуолкайдык — бастакы сценаны, Степан хаманныыр оҕо дьякон ыйаабытын кэннэ хабыырыттан турарын» [1]. Режиссер роуд-муви жанрын талбыта, Иван Попов этнографическай экспедициятыгар көрсүбүт дьонун ойууларын элбэхтик көрдөрөр кыах иҥин. Ол иһин хартыына икки сүрүн геройдардаах кыра кэпсээннэртэн турар [2]. Хартыына визуальнай ройдуунун быһыытынан Попов бэйэтин ойуулара уонна чурумнара, ону тэҥэ саха олоҕун-дьаһаҕын тустарын барыллар, кини саха нэһилиэктэринэн хомуйан Арассыыйа уонна тас дойду музейдарыгар ыыппыт барыллара, олоҕуран оҥоһуллубуттар. Өссө да, дьиҥнээх чинчийээччилэр, этнографтар, археологтар үлэлээбиттэрэ, хартыынаҕа дьиҥнээх музей экспонаттара көстөллөр, сценалар аҕыйах ахсаана музейдарга уhуллубуттар [3].

«Сахафильм» киностудия директора Сардана Саввина «Коммерсанту» интервьютыгар: «Люба Борирова хартыынатыгар Иван Попов — Саха сирин гиидэ, онно кэрэни Степан Бересеков хараҕынан көрөбүт, Попов хараҕынан буолбакка. Бу историяны нуучча режиссера оҥордоҕуна, оптика атын буолуо этэ» [3].

Хартыына операторынан Любовь Борисова иннинээҕи «Миэнэм үрдүгэр күн мустан хаалбат» уонна атын биллиилээх саха хартыыналарын — «Хара хаар», «Вертолёт», «Царь-Птица», «24 снега» — уһулбут Семён Аманатов буолбут [4].

«Миигин Ивана суох буорума» хартыына аан дойдутааҕы премьеерата биир улахан аан дойду кинофестивалыгар — Торонтоҕа TIFF-ка — буолуохтааҕа этэ, ол эрээри Арассыыйа дойду субсидиятын баар буолуутун иһин көрдөрүүнэн бырааптаспыттар [3][5].

Көрдөрүү Саха сиригэр 2022 сыллаахха ахсынньы 22 күнүгэр буолбута [2], онно хартыына «Кэрэни көрбүт» аатынан тахсыбыта. Арассыыйа куораттарыгар (Москуба, Санкт-Петербург, Новосибирскай, Екатеринбург, Нижнэй Новгород, Пермь, Самара, Магнитогорскай) чопчу прокакка 2023 сыл тохсунньу 26 күнүгэр тахсыбыта [5].

2022 сыл ахсынньытыгар хартыына VI Арктическай аан дойдутааҕы «Золотой ворон» кинофестивалыгар кыттар бириигэ киирбитэ [6].

«Миигин Ивана суох буорума» хартыына бюджета 30 мөл. чугас нуума. Режиссер Любовь Борисова кэпсээбитинэн, кини бөлөҕө Арассыыйа Култуура министиэристибэтин бириигэтин кыайбыта уонна 20 мөл. ылбыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтэ онтон 9 мөл. эбии биэрбитэ. Маннык улахан бюджекка элбэх киһилээх бөлөх хомуллубута, тас дойду артыыһа ыҥырыллыбыта, элбэх декорация тутуллубута, таҥас таҥыллыбыта, локация географията тэнийбитэ. Хартыынанан үлэ үс сыл тухары барбыта [1].

«Миигин Ивана суох буорума» хартыына 2024 сыл муус устар 13 күнүгэр Бастакы каналга Александр Гордон ыытар «Закрытый показ» бириитин кыттыылааҕа буолбута [9]. Көрүү кэнниттэн режиссер Алексей Герман-кыра мэйиитигэр түспүт санаатын маннык аһаарбыта:

«Мин хартыынаны улахан экраҥҥа көрдүм уонна мин кинигэр тартылымым, баҕарбытым. Кини оонньуур оонньуутун ылыммытым, бу дьону, бу айаны сэрэбийилээтим. Саха киинэтэ биһиги дойдубут саамай үчүгэйинэн ааҕынам. Оччоҕуна мин бу хартыынаны баҕардым. Киинэҕэ сымнаҕас киһи эбимин, бүгүҥҥу кэмҥэ биһиги киинэбитин сөбүлүүбэкпитин, ол гынан баран бу хартыына намин чыпчаалбытынан уонна үчүгэй суолтатыгар үтүө быһыыгынан ыллырыммыта» [10].

Екатерина Визгалова «Кино-Театр.ру» порталыгар:

«Борисова хартыыналара, бастакы да, иккис да, сентиментальнайдар уонна аһара мичээрдэр. Сороҕор чопчу: сценаҕа герой үп-харчы оруолатыгар саахардаах этэрбэс туттар. Ол эрээри бу аһара мичээрэйии атыттарынан толоруланар: сэрэхтээх чыпчаалбытынан, ааптар стилин уратытынан, айымньы элбэх өрүттээх буолуутунан уонна эмсиир күүһүнэн» [4].

· 2022 — «Зимний» ааптар киинэтин I фестивалын Сүрүн приһа [11].

· 2022 — «Евразия» аан дойду кинофестивалын (Казахстан) Диплома.

· 2023 — «Чыпчаал» национал киинэ бириэмийэтин «Сүрүн оруол» номинация [12].

· 2023 — Ираан 41-с «Фаджр» аан дойду кинофестивалын «Сүрүн сценарий» номинация.

· 2023 — XXV Всероссийскай Шукшин аатынан кинофестиваль Сүрүн приһа («Сүрүн хартыына» иһин).

· 2023 — ШОС (Шанхайскай тэрилтэ) дойдуларын кинофестивалын (Индия) Бэрэссэдээтэл пуукатын Специальнай приһа [13].

· 2023 — «Кыһыл туйах» аан дойду кинофестивалын Диплома.

1. Мария Сергеева. Саха режиссера «Миигин Ивана суох буорума» хартыына туһунан кэпсээтэ - Российскай газета, Российскай газета (20 олунньу 2023). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

2. Ная Гусева. Любовь Борисова: «Биһиги олохпутугар хара маһы хаапырыахпыт — бу биһиги философийэбит». «Сеанс» сурунаал (19 тохсунньу 2023). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

3. Константин Шавловский. «Биһиги норуоттар доҕордууларын туһунан киинэни уһуллубаппыт», Коммерсантъ (27 тохсунньу 2023). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

4. Екатерина Визгалова. «Миигин Ивана суох буорума» : Саха киһитигэр үс кут баар, Кино-Театр.Ру (29 кулун тутар 2024). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

5. Юлия Николаева. «Миигин Ивана суох буорума» : доҕордуу, биллибэт түбэлтэ уонна үйэлээх кэрэ туһунан мистическай драма тахсар (нууч.). spbdnevnik.ru (21 тохсунньу 2023). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

6. VI Арктическай аан дойдутааҕы «Кыһыл туйах» кинофестиваля бириигэтин бигэргэппит (ааҥл.). www.kinometro.ru. Ыйымсыы күнэ: 20 бэс ыйын 2025.

7. «Миигин Ивана суох буорума» (2022). www.kinopoisk.ru. Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

8. «Миигин Ивана суох буорума» а. okko.tv. Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

9. «Миигин Ивана суох буорума» . Художественнай хартыына (нууч.). 1tv.ru (13 муус устар 2024). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

10. Анна Щетинина. Киноэкспертар Бастакы каналга «Эн миигин Иван суох буорума» саха хартыынатын кэпсэттилэр – GoArctic.ru – Арктика сайдыытын портала. goarctic.ru (15 муус устар 2024). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

11. «Миигин Ивана суох буорума» : Любовь Борисова саҥа хартыынатын туһунан, Yakutia-Daily.ru (9 ахсынньы 2022). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

12. Мария Макарова. Саха сиригэр «Чыпчаал» национал киинэ бириэмийэтин туттарбыттар. yakutia.kp.ru (1 кулун тутар 2023). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.

13. Татьяна Гейнрих. Шукшин аатынан фестиваль Сүрүн приһын ылбыт саха режиссерын хартыына туһунан?, AiF (24 от ыйын 2023). Ыйымсыы күнэ: 7 ыам ыйын 2025.