Көмүлүөк
Көмүлүөк оһох – былыргы саха балађаныгар титириктэри иңнэри сођус төгүрүччү кэккэлэтэн баран, сигэнэн кэлгийэн, кумахтаах туойу симэн оңоһуллубут оһох (Олох былыргыта сутуруо оһох дэнэр.) Онтукаларын оңо хаһан, уот оттор сирдииллэрэ уонна үөлэстииллэрэ. Оһох көрүҥэ-теплогенератордар, онно генерация энергия бастакы көрүҥнэриттэн (химическэй теплотека уматыгын) быһаччы технологическай процесс зонатыгар (ЗГТ) быһаччы буолар, итии (ЗГТ) уонна оробуочай уматыгы кытта булкуйуу буолар, итии уутун хааччахтыыр уонна туһааннаах диапазоннарга чистой теплогенератордар баһыйар кыахтарын биэрэр.[1]
Былыр таастар олорор дьиэлэри сылытарга, аһы- үөлү оҥорорго, олох- дьаһах кыһалҕатыгар сылытарга туһаныллыбыттара. Билигин таас дьиэлэри сылытыыга уонна босхо атмосфераны оҥорууга туһаныллар.
АХШ тулалыыр эйгэтин харыстааһыҥҥа уонна экологияҕа департамена курдук тэрилтэлэр, араас чинчийиилэргэ олоҕуран, каминнар доруобуйаҕа улахан кутталы үөскэтиэхтэрин сөп диэн сэрэтэллэр. Агентство «буруо үчүгэйдик хорутуон сөп эрээри, ити эйиэхэ куһаҕана суох»диэн суруйар.
Каминнар тулалыыр объектар ититиллэр уонна ититэр сирдэрэ салгыҥҥа сылыйаллар. Дьиэни сылытарга сөптөөх итиини биэрбэт диэн эмиэ сыыһа. Итии аһаҕас таас биэрэр. Бүтүн дьиэни сылытарга кыаҕы биэрэр итиини биэрэллэр. Сорох таастар итии чааһы биэриини күүһүрдэргэ аналлаах вентилятор тутан олороллор,ол түмүгэр, ититэр хос итийиллэр.
Туһаныллыбыт сирдэр
И.Н.Тарабукин «Хотун Төңүлү тула». Дьокуускай. Сайдам. 2007 с.